BARACK HUSEYİN OBAMA’NIN ZAFER KONUŞMASI tam metni

‘The Audacity of Hope’ UMUD'UN CÜRETKÂLIĞI BARACK OBAMA’NIN ZAFER KONUŞMASI tam metni • Senatör Barack Obama’nın Federal Haber Servisi tarafından sağlanan Chicago’da yaptığı zafer konuşmasının tam metni: Eğer Amerika’nın her şeyin mümkün olduğu bir yer olduğunu, kurucularımızın rüyalarının hâlâ canlı, demokrasimizin hâlâ güçlü olup olmadığını sorgulayanlar varsa işte bu akşam onlara cevabınızdır. Bu cevap, oy vermek için okul ve kilise önlerinde bu ülkenin tarihinde görülmemiş uzunlukta kuyruklar oluşturan, saatlerce bu kuyruklarda bekleyen, pek çoğu belki de hayatlarında ilk kez, bu kez farklı olabileceğine, bu farkı kendi seslerinin yaratabileceğine inananların cevabıydı. Bu cevabı veren genç, yaşlı; zengin ve fakir; Demokrat ve Cumhuriyetçi; siyah ve beyaz; Latin, Asyalı, yerli, gay, özürlü; yani kısaca tüm Amerika dünyaya şu mesajı gönderdi: Biz hiçbir zaman sadece bir bireyler topluluğu değildik, biz hiçbir zaman sadece bir kırmızı ve mavi eyaletler topluğu olmadık. Biz her zaman Amerika Birleşik Devletleri olduk. Uzun bir geri dönüş oldu ve bu kritik anda, tanımlayıcı anda “değişim” Amerika’ya geri geldi. Biraz evvel Senatör McCain’den çok hoş bir mektup aldım. Bu kampanyada kendisi uzun süre uğraş verdi. Amerika için pek çok zorluğa katlandı. Teşekkür etmeliyiz bu cesur ve özverili lidere, tüm hizmetleri için. Kendisini ve Senatör Palin’i kutluyorum ve kendileriyle gelecek aylarda bu ulusun yeni “yeminini” oluşturmak ve kendileriyle çalışmak için sabırsızlanıyorum. BÜYÜKANNEM BENİ İZLİYOR • Bu yolculukta yardımcım Joe Biden’a teşekkür etmek ve kutlamak istiyorum, tüm kalbiyle bu süreçte destek verdi, ve işte karşınızda Amerikan Başkan yardımcısı Biden. Ve sıradaki “First Lady”, geçtiğimiz 16 seneki hayat arkadaşım, evimizin temel taşı, Michelle Obama. Ve Sasha ve Malia. Sizleri çok ama çok seviyorum. Evet, bugün belki bizlerle değil, ancak Büyükannem bizi biryerlerden seyrediyor, tüm ailemizi biraraya getiren büyüklerimi buradan özlemle anıyorum, onlara çok şey borçluyum. Kampanya sorumlusu David Plouffe ve baş stratejistim David Axelrod, siyaset tarihinin en etkili kampana takımıyla bana destek verdi, sizlerin sayesinde başardım ve sizlere müteşekkirim. Ama, her şeyin ötesinde bu zaferi sağlayanları asla unutmayacağım, yani sizleri. Bu görev için pek de “olası” lider değildim başlarda. Maddi ve manevi olarak güçlü bir destekle başlamadık. Kampanyamız Washington’un sokaklarında değil, Des Moines’in arka taraflarında, Concord’un oturma odalarında, Charleston’un verandalarında kabuklarını kırdı. Çalışan erkekler ve kadınların, az da olsa biriktirebildiklerinden ayırdıkları 5-10-20 dolarlarla filizlendi bu kampanya. Kendi nesillerinin “mit”lerine inanmayan gençlerin desteğiyle güçlendik, başka şehirlerde buldukları işler ve kazanç kapıları için evlerinden uzaklaşan, az kazanca ve uykuya tahammül eden, acı soğuk ve kavurucu sıcakta kapı kapı dolaşan ve gönüllü olarak çalışan milyonlarca Amerikalı, “insanların hükümeti, insanlar tarafından kurulmuş ve insanlar için çalışacak bir hükümet” fikrinin Dünya üzerinde varolduğunu gösterdiler. Bu sizin zaferiniz. Biliyorum sizler sadece seçim kazanmak için bunu yapmadınız ve biliyorum ki benim için de yapmadınız. Bunu ileriki görevimizin büyüklüğünü anladığınız için yaptınız. Şimdi bu geceyi kutlarken bile yarının bize hayatımızın en büyük sorunlarını getireceğini biliyoruz-iki savaş, tehlike altında olan bir gezegen, asrın en kötü mali krizi. Biz bu gece buradayken bile, Irak’ın çöllerinde ve Afganistan’ın dağlarında hayatlarını bizim için riske atan ve bu amaçla uyanan cesur Amerikalılar var. Çocukları uyuduktan sonra uyuyamayıp, mortgage’ı, doktor faturalarını nasıl ödeyeceklerini, çocuklarının üniversite masrafları için nasıl para biriktireceklerini düşünen anne babalar var. SİZE DÜRÜST OLACAĞIM • Kullanıma geçirmek için yeni enerji ve yaratmak için yeni iş kolları; inşa etmek için yeni okullar, göğüs gereceğimiz tehditler ve onarılması gereken ittifaklar var. Önümüzdeki yol uzun olacak. Yokuşumuz dik olacak. Oraya bir yılda ya da bir dönemde varamayabiliriz, ama Amerika, oraya varacağımıza dair hiçbir zaman bu gecekinden daha umutlu olmadım. Size söz veriyorum biz oraya varacağız. Aksilikler ve yanlış başlangıçlar olacak. Başkan olarak verdiğim karar ya da politika ile fikir birliği içinde olmayan çok kişi olacak ve biliyorum ki yönetim olarak her problemi çözemeyeceğimizi de biliyoruz. Ancak karşılaştığımız sorunlarla ilgili size hep dürüst olacağım. Sizi dinleyeceğim, özellikle aynı fikirde olmadığımız zaman sizi dinleyeceğim. Ve hepsinden önemlisi, bu milletin ABD’de 221 yıl boyunca, ev ev, tuğla tuğla ve nasır tutmuş elleriyle bu işi nasıl başardığını göstermek için katılımınızı isteyeceğim. Bundan 21 ay önce kışın soğuğunda başlattığımız iş bu sonbaharın sonunda bitmemeli. Tek başına bu zafer bulmaya çalıştığımız ‘değişim’ değil-Bu bizim değişimimizi hayata geçirmek için sadece bir şans. Ve bu işlerin eskisi gibi yürüdüğü duruma geri dönersek bunu başaramayız. Bu sizsiz de olmaz. Bu yüzden ele ele verip çok çalışmak için gerekli olan yurtseverliğin, hizmetin ve sorumluluğun yeni ruhunu, sadece kendimizin değil başkalarını da kollamak için hep birlikte çağıralım. Şunu hatırlayalım, sokaklar ısdırap çekerken, müreffeh bir Wall Street’e sahip olamayız- bu ülkede, millet olarak tek bir halk olarak düşeriz ya da yükseliriz. Gelin, politikamızı uzun yıllardan beri zehirleyen aynı yurtseverliğe, küçüklüğe, hamlığa düşmenin cazibesine direnelim. Hatırlayalım ki, kendine inanç, bireysel özgürlük ve milli birlik değerlerine dayanan parti; Cumhuriyetçi Parti’nin afişini Beyaz Saray’a taşıyan adam bu eyaletten çıktı. Bu değerler, hepimizin paylaştığı değerler ve Demokratik Parti bu gece büyük bir zafer kazandı, biz bunu alçakgönüllülük ve gelişimimizde karşılaştığımız bölünmeleri iyileştirmek için gösterdiğimiz azimle başardık. Lincoln’ın bizden daha fazla bölünmüş bir millete seslendiği gibi “Biz düşman değiliz, biz arkadaşız... Tutkumuz zarar görmüş olabilir ama bu duygusal yakınlık bağlarımızı kırmaya kadir olmamalı” Ve şimdiye kadar desteğini gördüğüm siz Amerikalılar- Sizin oyunuzu kazanmış olmayabilirim, ama sesinizi duyuyorum, sizin yardımınıza ihtiyacım var ve ben sizin de başkanınız olacağım. Ve siz... Bu akşam bizi, bizim kıyılarımızın ötesinden izleyenler, parlamentolardan ve saraylardan ve siz, dünyamızın unutulmuş köşelerinde radyo başına toplanıp bizi izleyenler...hikâyelerimiz tekil, ama kaderimiz paylaşılmış ve Amerikan liderliğinin yeni şafağı elimizde. Bu dünyayı alaşağı etmek isteyenler...biz sizi yeneceğiz. Barış ve güvenlik arayanlar...biz sizi destekliyoruz. Ve siz Amerika’nın fenerinin hâlâ eskisi kadar parlak olmadığını söyleyenler...bu akşam bir kez daha kanıtladık ki milletimizin gerçek kudreti askeri ya da ekonomik gücümüzden değil, demokrasi, özgürlük, fırsat ve asla boyun eğmeyen umudumuz olan ideallerimizden aldığımız dayanma gücünden geliyor. Bu yüzden Amerika’nın gerçek dahiliği Amerika’nın değişeceğine dair inancımızdır. Birliğimiz mükemmelleştirilebilir. Ve şimdiye kadar başardıklarımız yarın başarabileceklerimiz ve başarmamız gerekenlerle ilgili umut veriyor. Bu seçim içinde birçok ilki ve gelecek nesillere anlatılacak birçok hikâyeyi barındıran bir seçim oldu. ATLANTA’DAKİ 106 YAŞINDAKİ?KADIN • Ama bu gece aklımdaki şey, Atlanta’da oyunu kullanan kadın. O, aslında seslerinin duyulması için kuyrukta bekleyen milyonlarca insana benzerlik gösteriyordu, tek bir farkla, Ann Nixon 106 yaşında bir kadın. Köleliğin terk edildiği bir neslin hemen ertesinde doğmuş bir kadın; caddelerde arabalar, gökyüzünde uçakların olmadığı ve onun gibi bir insanın kadın ve siyah olduğu için oyunu kullanamadığı bir zamanda doğmuş bir kadın. Ve bu akşam, hayatının yüz yılını geçirdiği Amerika’yı düşünüyorum, kalp ağrısı ve umut; mücadele ve ilerleme; yapamayacağımızın söylendiği yıllar, ve Amerika’nın “Evet yapabiliriz” inancı. Kadınların susturulduğu ve umutlarının azledildiği bir zamanda yaşayan kadın, onların ayağa kalkıp seslerini duyurup oy pusulasına ulaşmayı bekledi. Evet yapabiliriz. Çölde çaresizlik toprakta depresyon hüküm sürerken Yeni Anlaşma ile birlikte korkulara galip gelinebileceğini, yeni görev, yeni ve ortak bir amaca ulaşılabileceğini gördü. Evet yapabiliriz. Limanlarımıza bombalar yağarken ve tiranlar dünyayı tehdit ederken, o kadın demokrasinin korunduğu ve yeni neslin yükseldiği ana tanıklık etmek için oradaydı. Evet yapabiliriz. Montgomery’deki otobüsler, Birmingham’daki hortumlar, Selma’daki köprü ve Atlanta’daki bir rahibin “Bunun üstesinden gelebiliriz” dediği zaman oradaydı. Evet yapabiliriz. Bir adam Ay’a ayak bastı, Berlin’deki duvar yıkıldı, bilimimiz ve hayal gücümüzle bir dünyayla iletişim kuruldu. Ve bu yıl, bu seçimde parmağını monitöre değdiren bu kadın Amerika’da geçirdiği en iyi zamanlar ve en kara saatleri geçirdiği 106 yıldan sonra oyunu kullandı, çünkü Amerika’nın nasıl değişeceğini biliyordu. Evet yapabiliriz. AN BİZİM ANIMIZDIR • Amerika, şimdiye kadar uzun yol aldık. Çok şey gördük. Ama yapmamız gereken çok şey de var. Bu yüzden bu gece, gelin kendimize bir soru soralım- eğer çocuklarımız diğer yüzyılı görecek kadar yaşarsa; eğer benim kızlarım Ann Nixon Cooper’ınki kadar uzun bir ömür geçirme şansına sahipse, ne tür bir değişim görecekler? Nasıl bir ilerleme kaydedeceğiz? Şimdi bu çağrıyı cevaplama zamanı. An bizim anımızdır. Zaman bizim zamanımız- insanları işleri geri göndermek, çocuklarımıza fırsat kapıları açmak; refah ortamını geri getirmek ve barışa katkıda bulunmak; Amerikan rüyasını geri çağırmak ve kökten gerçekliği tekrar doğrulamak ki bu kökten gerçeklik, hepimizin bir olduğu, nefes aldığımızda umut ettiğimizde, bize yapamayacağımızı söyleyen sinizm ve kuşkuyla karşılaştığımızda ruhlarımızı birleştiren bu ebedi öğretiyle cevap vereceğiz: Evet yapabiliriz. Teşekkür ederim, Tanrı sizi korusun, Tanrı Amerika Birleşik Devletleri’ni korusun. Taraf Gazetesi'nden alınmıştır.

www.blogmedya.deriz.biz

Audacity of Hope UMUD'UN CÜRETKARLIĞI

Ana sayfa

|

Etiketler

Audacity of Hope UMûD'UN CÜRETKâRLIĞI

Ara:

Ana Sayfa | Yazılar | Resimler | Videolar< önceki | sonraki > Yazılar   Dec 08      Taraf Tutarken Dürüst Kalabilmek fan | 08 Aralık 2008 17:33 | 0 fav | etiket: taraf tutarken dürüst kalabilmek    Taraf Tutarken Dürüst Kalabilmek Dünyada olup bitenleri izleyebilmenin pek çok yolu ve aracı var. Npq dergisi bu araçlardan biri mi? Değil. “tartışma ve sağduyuya hizmet eden bir dergi” olduğundan “yeni dünyanın tarihçesini tuttuğu”na kadar pek çok özelliği bir arada taşıdığı ifade edilen npq'nun “yerli editörlerden biri gözüyle neyi temsil ettiği” yolundaki kendi sorumu şöyle yanıtlamak isterim: “npq, içinde yaşadığı toplumla da, dünyayla da sorunları olan, aklın ortak ufuklarında gezinme ihtiyacını duyan insanların, uluslaraşırı koordinatlardan ve dünyanın tüm yalanlarıyla tüm gerçeklerinin içinden bazen çarpışarak bazen buluşarak geçen pek çok ideolojik yansımayı bir arada bulabilme şansıdır.” Yoksulluğun da servetin de katlanarak arttığı bir dünyada sergilenen ve mümkün olabilecek tüm enerji ve kapasiteyle sürdürülen iktidar savaşlarının Los Angeles'ten Kuala Lumpur'a, Londra'dan Tokyo'ya kadar pek çok yerde nasıl yorumlandığını “sezebilmek”... NPQ işte bunu mümkün kılabiliyor. Hatta bazı makalelerinde ideolojik arka planı “sezmek”ten öteye, açık açık okuyabiliyorsunuz. 11 Eylül sonrasında orijinal NPQ'da yayımlanan pek çok öfkeli ve giderek Amerikan yanlısı olduğunu gizleme gereğini bile duymayan imza sahiplerinin “hayata saygı duymak ve zarar vermemek” olarak özetlenebilecek temel bir ahlaki kaygıyı da yok sayarak niçin Irak'a saldırılması gerektiğinin bahanelerini “açık açık” yazdıkları belleklerdedir. Petrol fiyatlarının yükseltilmesinden savaşa kadar akla gelebilecek siyasi kararların her birinin “dünyanın, insan için”, “insanın da insan için” taşıdığı anlamları nasıl etkileyebildiğini yüzeyden derine doğru katmanlarıyla makalelerinde gösterebilen nice özgün imza sahibinin de bu dergiye yazdığını ya da röportaj verdiğini düşünecek olursak, NPQ dergisinin, yerelden hareketle dünyaya açılan gündemleri çeşitli merceklerden yansıtan farklı bir dünya kaleydeskopu oluşturabildiğini ve bunu yaparken de kendi gündemini yaratma başarısı gösterdiğini söyleyebiliriz. Bir başka deyişle dünyanın ideolojik olarak özümlenişinin renklerini yansıtan bir kaleydeskop... TARAFSIZLIK ÖLDÜ AMA VİCDAN YAŞIYOR | Artık biliyoruz, her şey ölür ama ideolojiler ölmez... İdeolojinin olmadığı soluk alınacak bir dünya parçası da yoktur ve dünyanın çeşitli yerlerinde soluk alan tüm insanlar adına düşünen herkes, ideolojik aygıtlar evrenindeki tüm kuşatmaların “tarafsızlık” diskurunu korumayı başaramadığını ve bu kavramın artık tüm payandalarını yitirdiğini görüyor, anlıyor ve biliyor. Buna karşılık küreselleşme sonrasındaki kültürel arka planın dayattığı sığlığa ve tehlikeye karşı insanlığın “vicdan”ın sesine kulak vermeye devam ettiğini de biliyor. Ve yine hepimiz biliyoruz ki insanın bilme faaliyetiyle değerlendirme faaliyeti arasında çok yakın bir ilişki var. Akılla vicdan arasındaki bu ilişki de, insan bilincinin “bilimsel doğrultusu” ile “değersel doğrultusu” arasındaki paralel yolların diyalektik bir biçimde buluşup ayrışmasından başka bir şey değil. Akılla vicdanın at başı gitmediği zamanlarda değerlerin nasıl yönlendirilmek istendiğine ve sonuçlarına hepimiz tanığız. NPQ ortadan kaldırılamayan vicdanın aklı olabilecek pek çok düşünce merkezlerinden, platformlarından biri midir? Temel soru budur. “AMERİKA'NIN SESİ” OLMAYAN AMERİKALI | “Dürüst kalarak taraf tutabilen” pek çok düşünce adamının derinlikli ve özgün yazılarını yayınlayabilmek... NPQ Türkiye, “dürüst kalarak taraf tutan” farklı düşüncelerin dünyasında gezinen orijinal NPQ'daki makaleleri yayınlamaya devam ederken, bu dünyaya ülkemizden de katkılar getiriyor. Yılda bir kez yayınladığımız “özel sayı”larla da, ülkemizin ortak aklın ufuklarında gezinen ve her daim düşünen insanlarının önceden belirlenmiş bir tema hakkındaki bakış açılarını sizlere yansıtmaya çalışıyoruz. Bu kez özellikle 11 Eylül sonrasında “hiç dizginlenmemiş serbest ticarete ve serbest ticaret akışına dayalı tek küresel ekonomik sistem” olma yolundaki Amerika Birleşik Devletleri'nin ikliminde var olmaya çalışıp, yeni şekillenen dünyayı vicdanının sesini hiç ihmal etmeden anlamaya çalışan ve bununla yetinmeyerek “tarihçesi”ni tutmaya çalışan özgün bir dergiyi, NPQ'yu sorgulayarak işe başladık. Yazarlarımızla abonelerimizi Boğaziçi Üniversitesi'nin mekânında bir araya getirerek konuştuk, tartıştık ve bu özel sayıyı hep birlikte hazırladık... “EŞYAYI TABİATTAN ÖDÜNÇ ALANLAR” | Yayın Danışmanımız Halit Refiğ, özellikle NPQ dergisinin ruhunu tanıma konusunda aramızdaki en yetkin kişi olarak, Nathan Gardels'ın “içinden çıktığı toplumun ortak günahlarını itirafta bir temsilci olduğu” saptamasını yapıyor. Belki de tam da bu günah çıkarma noktasında “dürüstlük”, “vicdan” ve “tarafsızlık” üçlemesine bir kez daha dikkat çekmekte yarar var. İki apayrı dünya olan Doğu ve Batı arasında “ortak olan ne var?” sorusu sorulduğunda verilecek çok fazla örnek bulunduğunu söyleyemeyiz. Ortak ve ayrı özelliklere bakıldığında gerekli olan temel ölçütlerden birinin “mülkiyet” olduğunu unutmayalım. Her türlü iktidar savaşının ve savaşlarının özünü oluşturan “mülkiyet” kavramının Doğu ve Batı'yı şekillendirme gücü üzerine düşündüğümüz zaman, bu konu üzerinde çok fazla kafa yormuş ve çok önemli saptamalar yapmış Ahmet Hamdi Tanpınar'ın dünyasına bakmadan geçilebilir mi? “Eşyaya tasarruf ediş” tarzının Doğu ile Batı arasındaki farkı çok iyi açıkladığını söyleyen Tanpınar'ın şu cümlesini anımsatmak isterim: “Denebilir ki, Şark eşyaya ancak umumî şekilde tasarruf eder. Hattâ bazan onu tabiattan sanki ödünç alır.” İşte, Tanpınar'ın muhteşem bir biçimde ortaya koyduğu “eşyayı tabiattan ödünç alanlar”la, hiç ölmeyecekmiş gibi “eşyaya yapışanlar” arasındaki cehennemi uzlaşmazlık, hayatın pek çok alanına binlerce farklı rengi serpiştirmeyecek midir? İki büyük dünyanın “resimde perspektif” konusundaki temel farklı yaklaşımını düşünelim. Bir çerçevenin içini hangi algılamayla doldurduğumuz ve bu algılamayla biçim verdiğimiz tüm anlama ve anlamlandırmalar, iki ayrı dünyayı farklı biçimlerde ifade etmenin nedenleri arasındadır. İnsan ruhunun bilgisi de, toplum bilgisi de bu anlama ve anlamlandırmalarla oluşacak ve iki ayrı dünya tablosunun değerler sistemini farklı yansımalarla aydınlatacak ya da karartacaktır. Gölgeli boşluklar arasında iki dünyayı buluşturmaya yarayacak kavramları aramak için, günahlarını itiraf etme cesaretini gösterenlerle, tüm dünyayı mülkiyetlerinin altına almaya çalışanlara karşı koyma cesaretini gösterenler arasındaki anlaşma zeminine bakmak gerekebilir. NPQ işte bu zeminin üzerinde durmaya çalışan ve “derinlikli düşünen, yazan, dürüst ve taraflı” insanların ortak ufku olma yolundaki tüm çabaların çok küçük ama anlamlı bir ifadesi olabilecek midir? Aklın ve vicdanın ortak ufuklarında özgün ve derinlikli düşüncelerin izini sürebilecek midir? Dileğimiz ve çabamız bu yöndedir. ÜLKÜ KARAOSMANOĞLU, Yayın Yönetmeni http://rapidshare.com/files/173286670/30-11-2008-sosyal_yard__305_mlar_sosyalguevenlik_pirimsiz_oedemeler.doc | 76 KB (0) yorum   Dec 08      DÜNYAYI ANLAYABİLMEK VE TARİHÇESİNİ TUTMAK Bencil Toplumlarda Entellektüellerin Rolü fan | 08 Aralık 2008 17:32 | 0 fav | etiket: dünyayı anlayabilmek ve tarihçesini tutmak bencil toplumlarda entellektüellerin rolü    DÜNYAYI ANLAYABİLMEK VE TARİHÇESİNİ TUTMAK Bencil Toplumlarda Entellektüellerin Rolü NPQ’yu NPQ yapan, gerçekten, orijinal NPQ’dur ve ondan sonra Ali Saydam’ın altı yıldan beri bu işe verdiği emektir. Ve başından itibaren, yayın kurulunda değişmeden görev üstlenen Halit Refiğ; sonra, Kesişim’deki arkadaşlarla birlikte, bunu inançla devam ettiren Ülkü Karaosmanoğlu; çeşitli araştırmalarda NPQ’ya katkıda bulunan değerli yazar arkadaşlar, bu sürecin noktalanmamasını ve altı yılı bulmasını sağlayan kişiler oldular. Onların dile getirdiği teşekkürün daha fazlasını huzurunuzda ben onlara yöneltmek istiyorum. MEHMET KENAN TEKDAĞ, NPQ YAYIN DANIŞMANI. Anlamlı bir toplantı oldu. NPQ'yu NPQ yapan, gerçekten, orijinal NPQ'dur ve ondan sonra Ali Saydam'ın altı yıldan beri bu işe verdiği emektir. Ve başından itibaren, yayın kurulunda değişmeden görev üstlenen Halit Refiğ; sonra, Kesişim'deki arkadaşlarla birlikte, bunu inançla devam ettiren Ülkü Karaosmanoğlu; çeşitli araştırmalarda NPQ'ya katkıda bulunan değerli yazar arkadaşlar, bu sürecin noktalanmamasını ve altı yılı bulmasını sağlayan kişiler oldular. Onların dile getirdiği teşekkürün daha fazlasını huzurunuzda ben onlara yöneltmek istiyorum. Başta da dediğim gibi, NPQ'nun, Carlos Fuentes'in deyişiyle “dünya entelektüellerinin buluştuğu bir merkez” olma tanımına yönelik birkaç söz söylemek isterim. Eğer NPQ Türkiye, orijinal NPQ'ya yönelik bu tanım paralelinde, Türkiye'deki entelektüelleri bir araya getiren bir merkezse, o halde, dergimizin rolü ne olmalıdır? NPQ'da, nasıl ki yazıların orijinal, yeni ve özgün olması gerekiyorsa, buradaki konuşmaların da öyle olması gerekiyor; ki bu da çok zor. Çünkü gerçekten, daha önceki arkadaşların da belirttiği gibi, “gök kubbe altında söylenmemiş söz yok”, eğer bir sözün daha iyisini önceden başkası söylemişse, onu tekrar etmekte de bir sakınca yok. Şimdi Nathan Gardels, bunun en güzelini ifade etmiş. Müsaadenizle ben burada onu tekrarlayarak, toplantıyı kapatayım. Şöyle diyor Nathan Gardels: “İdeoloji sonrası çağın bencil toplumlarında, entelektüellerin yeni rolü, söylenmeyeni söylemek, gösterilmeyeni göstermek; gerçekliğin, hasılat rekoru kırması beklenen filmlerde kendine yer bulamayabilecek ya da TV ekranına sıkıştırılamayacak olan parçası üzerine konuşmaktır. Bir başka deyişle, günümüzde entelektüellerin acil rolü, küçük ekranın, eğlence ve tüketici kaygılarının sansürünü yarıp geçmektir. Bahçesinin ötesinde koca bir dünya olduğunu yok sayacak kadar özgür olanları ya da olduklarını sananları uyarmaktır.” Burada, NPQ'ya katkısı olan tüm arkadaşların bu bilinç içinde olduğuna inanıyorum. Hepinize katıldığınız için teşekkür ediyorum. Burada NPQ hakkında söylenen güzel sözlerin bize destek mesajı olduğunu değerlendiriyorum. Bundan sonra daha iyi NPQ'larda buluşmak üzere. (0) yorum   Dec 08      Çöküş Kapıya Dayandı HALİT REFİĞ fan | 08 Aralık 2008 17:31 | 0 fav | etiket: çöküş kapıya dayandı halit refiğ      Çöküş Kapıya Dayandı İnsanlığın ve bütün can varlığının karanlık bir dönemece girdiği gerçeği ilk defa 1992 yılında Rio de Janeiro’da düzenlenen, “Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı”nda dünya kamuoyuna açıklanmıştı. Bu zirveden sonra, varlıklı ülkelerdeki çılgın tüketimin yanı sıra, yoksul nüfusun önlenemeyen artışı, bunun ortaya çıkardığı doğal dengesizlikler, endüstriyel atıkların yol açtığı çevre kirlenmesi, fosil yakıtların sera etkisi, ısının artması, buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, yaşanabilir ve ekilebilir alanların sular altında kalması ve ormanların tahrip olmasıyla iklim değişmeleri, can varlığının tedricen yok olması gibi korkutucu konular Rio’dan beri gündemden düşmez oldu. (...) Amerika bu toplantılara katılmadığı gibi, alınan kararlara uymayacağını da açıkça bildirdi. Diamond, çöküş sürecinde bulunan dünyanın kurtuluş umudunun ormanların korunmasına bağlı olduğunu örneklerle anlatmaya çalışıyor. Verdiği başarısızlık örneği Mayalar Amerika’da; başarı örneği Japonya ise Asya’da. Özetlersek umudun kaynağı Amerika’da değil Asya’da. Amerika ancak, Montana örneğinde olduğu gibi, Asya’nın ormanı koruma geleneklerini benimseyebildiği ölçüde kurtulma şansına sahip. (…) Görülüyor ki, Amerika’da günün konusu olan “çöküş”e karşı orman bilinci ve ağaçlandırma eylemi, Jared Diamond’un kitabından ve NPQ’nun bu konuyu işlemesinden çok daha önce Türkiye’de zaten uygulanır durumdaydı. Kendimizi hiç de çok geride kalmış saymayalım. Parayı temel değer haline getiren kapitalist ekonomik sistemin karşısında doğanın hali nicedir? Bu sadece Amerika’nın değil dünyanın sorunu. Daha da korkutucu olan büyük bir ekonomik gelişme gerçekleştiren Çin’in Amerika’nın yaşam seviyesine yetişmeye çalışması. Dünyadaki doğal kaynakların bunu karşılamaya yetmeyeceği, bilgi çağını yakalamış her topluluğun görebildiği bir tehlike. Bu durumda dünyanın toptan bir “çöküş” sürecine girdiği söylenebilir mi? Evet, Diamond böyle bir tehlikenin çok ciddi olduğunu ifade ediyor.Diamond’a göre çöküşün baş sorumlusu Amerika için kurtuluş modeli Montana’da. Montana Amerika’nın en yoğun orman bölgesi. (...) Çin için kurtuluş umudu ise, Diamond’a göre, sıkı toplumsal disipline dayanan Konfüçyen geleneklerde. NPQ/Türkiye’nin bazı sayılarına yazılarıyla katkıda bulunan Amerikalı emekli diplomat dostum David Grimland geçenlerde İstanbul’u ziyareti sırasında bana çok ilgi çekici bir kitap getirmişti. Jared Diamond’un Amerika’da yeni yayınlanan “Collapse – How Societies Choose to Fail or Succeed / Çöküş – Toplumlar Başarı ya da Başarısızlığı Nasıl Seçer?” adlı kitabının çok ilgi uyandırdığını söylüyor, okumamı tavsiye ediyordu. Derken NPQ’nun son sayısı geldi. Büyük bir bölümü bu kitabın ileri sürdüğü görüşlere ayrılmış, Nathan Gardels de yazar Jared Diamond ile geniş kapsamlı bir konuşma yapmış. Gerçekten de hem Jared Diamond’un kitabı, hem de NPQ’nun son sayısı, Amerika’nın da, dünyanın da son derece ciddi bir dönemeçte olduğunu ortaya koyuyor. “Çöküş mü Yoksa Büyük Değişim mi?” ana konu başlığı da zaten bu durumu açıkça ifade etmekte. İnsanlığın ve bütün can varlığının karanlık bir dönemece girdiği gerçeği ilk defa 1992 yılında Rio de Janeiro’da düzenlenen, “Yeryüzü Zirvesi” olarak kabul edilen, en üst seviyede ve en geniş katılımlı “Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı”nda dünya kamuoyuna açıklanmıştı. Bu zirveden sonra, varlıklı ülkelerdeki çılgın tüketimin yanı sıra, yoksul nüfusun önlenemeyen artışı, bunun ortaya çıkardığı doğal dengesizlikler, endüstriyel atıkların yol açtığı çevre kirlenmesi, fosil yakıtların sera etkisi, ısının artması, buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, yaşanabilir ve ekilebilir alanların sular altında kalması ve ormanların tahrip olmasıyla iklim değişmeleri, can varlığının tedricen yok olması gibi korkutucu konular Rio’dan beri gündemden düşmez oldu. Yeryüzünün ve insanlığın içinde bulunduğu hayati sorunlar, Rio’dan sonra Kahire, Kyoto ve Johannesburg’da yapılan toplantılarda da tartışıldı. Fakat Amerika bu toplantılara katılmadığı gibi, alınan kararlara uymayacağını da açıkça bildirdi. Böylece dünyanın saplanıp kaldığı karanlık geleceğin, tek değilse de başlıca sorumlusunun Amerika olduğu iyice ortaya çıktı. Jared Diamond kitabında insanlığın “çöküş” tehlikesiyle ilk defa bugün karşılaşmadığına, tarihte de bunun benzerleri olduğuna, yok olmaktan kurtulamayan bazı toplumların yanı sıra kurtulmayı başaranların da bulunduğuna işaret ediyor. Geçmişten örneklerle, “çöküş” tehdidini aşmanın insanlığın kendi elinde olduğunu anlatıyor. Diamond’a göre toplumların kaderini tayin eden temel etken ormanlar. Yeryüzü ormanlarının yarısından fazlası kötü kullanımlar yüzünden bugün yok olmuş durumda. Bu gidişle gelecek 50 yıl içinde kalan ormanların da en az yarısının tahrip olma ihtimali yüksek. Geçmişte birçok toplum ormanları yok ettikleri için çöküp kaybolmuşlar. Çöküşün en tipik örneklerinden biri Meksika’daki Maya medeniyeti. Meğerse Mayalar ormanları tahrip ettikleri için istilacı İspanyollara karşı koyamamışlar. Ruanda’da Hutular ile Tutsilerin kapışmasına ve bir milyondan fazla Afrikalının ölümüne yol açan da, beslenmesi imkânsız hale gelen nüfus artışı, kabilelere Batı’dan sağlanan silahlar değil, orman kesimi, erozyon ile ekilebilir toprakların kaybı imiş. Eski Mezopotamya ve Ege uygarlıkları da benzer sebeblerden çöküp gitmişler. Buna karşılık hep tehlikeli bölgelere komşu olan Anadolu toprakları ise felaketin kıyıcığından sıyrılmayı becerebilmiş. Diamond Anadolu’da başlayan tarım uygarlıklarının Yunanistan yoluyla Avrupa’ya geçtiğini, bu sayede Avrupalıların, eski Vikingler gibi ormanlarını kesmeden, varlıklarını sürdürebilmeyi öğrendiklerini yazıyor. Diamond’a göre ormanlarını koruyarak yaşamını sağlayan toplumların en başarılı örneği Japonya. Tokugawa hanedanının 1697 yılında “Nogyo zensho” adıyla çıkardığı toprak kanunları orman tahribine kesin yasaklar getirmiş. Çağımızın en önemli Japon düşünürü saydığım Takeshi Umehara’nın “Japon uygarlığı orman uygarlığıdır” demesi boşuna değil. Bu yüzden çok büyük nüfus yoğunluğuna sahip Japon adalarının yüzölçümlerinin %70’ten fazlası ormanla kaplı. (Bu arada onu da işaret edelim, Japonya’nın ağaç ihtiyacını karşıladığı Filipinler ve Endonezya adaları ciddi doğal felaketlerle karşı karşıya.) Diamond geçmişteki eşzamanlı başarısız Maya örneği ile başarılı Japon örneklerinden sonra günümüzdeki durumu ele alıyor. Tabii sorunun ağırlık merkezi Amerika. Parayı temel değer haline getiren kapitalist ekonomik sistemin karşısında doğanın hali nicedir? Bu sadece Amerika’nın değil dünyanın sorunu. Daha da korkutucu olan büyük bir ekonomik gelişme gerçekleştiren Çin’in Amerika’nın yaşam seviyesine yetişmeye çalışması. Dünyadaki doğal kaynakların bunu karşılamaya yetmeyeceği, bilgi çağını yakalamış her topluluğun görebildiği bir tehlike. Bu durumda dünyanın toptan bir “çöküş” sürecine girdiği söylenebilir mi? DÜNYA TOPTAN BİR ÇÖKÜŞ SÜRECİNE Mİ GİRDİ? l Evet, Diamond böyle bir tehlikenin çok ciddi olduğunu ifade ediyor. Ama geçmişten alınacak derslerle bu tehdidin üstesinden gelinebileceği umudunu da taşıyor. Diamond’a göre çöküşün baş sorumlusu Amerika için kurtuluş modeli Montana’da. Montana Amerika’nın en yoğun orman bölgesi. Aynı zamanda zengin yeraltı kaynaklarına da sahip. Bu yeraltı kaynaklarını değerlendirmek isterken büyük bir orman tahribi ve çevre kirlenmesine yol açan madencilere karşı, Montanalı çiftçiler bir mücadele başlatmış. Montanalı çiftçiler doğanın paraya karşı bu mücadelesini kazandıkları takdirde, Amerika için bir kurtuluş modeli oluşturabilirlermiş. (Bizim David Grimland de Montana’da yaşıyor. Diamond’un kitabına ilgi duymaması imkânsız.) Amerika’nın refah seviyesini yakalamaya çalışıp, kendi ülkesinde ürkütücü çevre kirlenmesine yol açan Çin için kurtuluş umudu ise, Diamond’a göre, sıkı toplumsal disipline dayanan Konfüçyen geleneklerde. Merkezi devletin çıkaracağı bazı kanunlar ile Çin halkının ekonomik yarışmadan, yaşanan çevrenin korunması seferberliğine geçebileceğini söylüyor. Çinlilerin bu tarihi disiplin geleneği içinde, doğum kontrolü yoluyla nüfus artışını örnek bir biçimde önlemeyi başardıklarını hatırlarsak, akıllarını başlarına topladıklarında, bu tehlikenin de üstesinden gelebilmeleri hiç de imkânsız sayılmamalı. Diamond Hindistan’ın da geleneksel yapısıyla ilgili önemli tespitler yapıyor. Hindistan’ın toplumsal yapılanmasında “kast sistemi” varlığını korumakta. Ayrı kasta, yani sınıfa ya da zümreye bağlı topluluklar aralarında evlilik yapmıyorlar, birbirlerine karışmıyorlar. Ama çok önemli bir ortak noktaları var. O da ellerindeki kaynakları çocuklarına devretmeyi bir zorunluluk olarak kabul etmeleri. Bu da Hint toplumunun genelinde, tarihi yaşam şartlarından kaynaklanan doğal bir çevre korumacılığı geleneğine sahip olduğunu ortaya koyuyor. Sonuç itibariyle Diamond çöküş sürecinde bulunan dünyanın kurtuluş umudunun ormanların korunmasına bağlı olduğunu örneklerle anlatmaya çalışıyor. Verdiği başarısızlık örneği Mayalar Amerika’da; başarı örneği Japonya ise Asya’da. Özetlersek umudun kaynağı Amerika’da değil Asya’da. Amerika ancak, Montana örneğinde olduğu gibi, Asya’nın ormanı koruma geleneklerini benimseyebildiği ölçüde kurtulma şansına sahip. Bu durumda Türkiye’nin yeri nerde derseniz, Diamond’a göre Türkiye’nin kendisi ormanları açısından çok ciddi bir tehdit karşısında değilse de, dünyanın en önemli kriz merkezinin, yani Irak’ın yanı başında. Bundan etkilenmemesi düşünülemez. Türkiye’nin elindeki su kaynakları da komşularının husumetini çekmekte. Tesadüfe bakın ki, “Collapse/Çöküş” adlı kitap yüzünden Türkiye’nin çevre ve orman meseleleri üzerine düşünmeye takılmışken, Çevre ve Orman Bakanı Osman Pepe’den bir davet aldım. Bazı sinemacıları orman konusunda uyarmak için, Maslak Parkorman’da bir toplantı düzenlemiş. Bu toplantıda bir araya geldiğimizde ona Jared Diamond’un kitabından söz ettim. Sayın Bakan Pepe’nin de Türkiye ormanları hakkında söyledikleri Diamond’un görüşlerini doğrulamaktaydı. Çok ciddi ve kasıtlı orman yangınlarına rağmen, geniş bir ağaçlandırma faaliyeti sayesinde orman alanları bir ölçüde sürdürülebiliyordu. Gerçekten de ÇEKÜL ve TEMA gibi kuruluşlar düşünüldüğünde, ağaçlandırma bilincinin Türkiye’de Rio öncesi var olduğu görülebilir. Sayın Bakan Pepe sinemacıları işledikleri konularda orman bilinci vermeye davet ettiğinde, ben büyük ustamız Lütfi Akad’ın 1964 yılında yaptığı “Tanrının Bağışı Orman” adlı belgeseli hatırlattım. Benim gördüklerim arasında ve bildiğim kadarınca, Lütfi Akad’ın bu belgeseli ormanın toplumların yaşamındaki önemini çok çarpıcı bir ifadeyle görüntüleyen ilk filmdi. Akad’dan önce doğa üzerine yapılan belgesellerin en ünlüleri Walt Disney grubunun 1954 yılında yaptığı “Living Desert/Yaşayan Çöl” ile Jacques Yves Cousteau’nun l963 yılında yaptığı, okyanus derinliklerindeki yaşamı anlatan “Le Monde du Silence/Sessiz Dünya” adlı filmlerdi. Yani Türk sinemasında orman bilinci Batı sinemasının çok öncesinde meydana gelmişti. Kurosawa’nın Japon sinemasını dünyaya açan “Rashomon” adlı filmi, çok anlamlı olarak, ormanda geçen bir konuyu anlatmaktaydı. Çevre ve Orman Bakanı Osman Pepe ile daha önce de bir yakınlaşmamız olmuştu. 2003 yılında Burgazada’daki feci orman yangınından sonra girişilen yeniden ağaçlandırmada, kendisinin daveti üzerine ilk fidanları birlikte dikmiştik. Ona bir haberim daha oldu. Bir hafta önce Sapanca ve Adalar kaymakamlıklarının işbirliğiyle, bizim Sapanca’daki evimizin bahçesinden alınan 100 kadar kestane fidanı, Sapanca bahçelerinden başka fidanların da eklenmesiyle Burgazada’ya dikilmişti. Bu ağaçlandırma eyleminde Sapanca Kaymakamı Hasan Duruer’in en yakın yardımcısı, NPQ/Türkiye’nin Sapancalı abone okurlarından Mustafa Bilgin idi. Görülüyor ki, Amerika’da günün konusu olan “çöküş”e karşı orman bilinci ve ağaçlandırma eylemi, Jared Diamond’un kitabından ve NPQ’nun bu konuyu işlemesinden çok daha önce Türkiye’de zaten uygulanır durumdaydı. Kendimizi hiç de çok geride kalmış saymayalım   (0) yorum   Dec 08      Tokugawa Shogun'ları Tüketici Demokrasisine Karşı fan | 08 Aralık 2008 17:30 | 0 fav | etiket: tokugawa shogun'ları tüketici demokrasisine karşı    Tokugawa Shogun'ları Tüketici Demokrasisine Karşı Sorun şu ki, tüm çöküşler birbiriyle bağlantılıdır. İstilacı türler ya da zehirli atıklar gibi sorunları çözüp de temiz su kaynağı kıtlığına çözüm getiremediğimizde, çöküş süreci devam eder. Tüm bu güçlüklerin üzerine aynı anda gidilmeli çünkü hepsi birlikte bizi sürdürülemez bir sürece doğru sürüklüyorlar. Şimdiki gibi devam ederse, dünyanın tropik yağmur ormanları -Kongo ve Amazon havzalarındakileri saymazsak- önümüzdeki on yıl içinde tamamen yok olacak. Filipinler’de ve Solomon adalarındakiler, önümüzdeki beş yıl içinde tükenecekler. (...) Tarihte, ormansızlaşmanın insanları yoksullaştırdığını ve çatışmaya yol açtığını görüyoruz. Buna yeniden tanık olacağız. Yeryüzündeki temiz suların yüzde 70’i daha şimdiden içme, endüstri ve tarım için insanlar tarafından kullanılıyor. Kalan yüzde 30 ise İzlanda ve Kuzeybatı Avustralya gibi ulaşılması zor yerlerde. Bu kalan yüzde 30’u da kullandığımızda ne olacak? Deniz suyu arıtılamaz mı? Tamam, arıtılabilir ama gereken tesisleri işletmek için fosil yakıt gerekecek ve bu da başka sorunlara yol açacak. Daha şimdiden su yüzünden savaşın eşiğine gelen ülkeleri görüyoruz: örneğin Türkiye ile Suriye ya da Macaristan ile Çek Cumhuriyeti gibi. Su, yüzyıllar değil, on yıllar içinde patlayacak zaman ayarlı bir bombadır. Çinliler ve Meksikalılar, ayrıca başka halklar da, ABD’nin yaşam tarzına heves duyuyorlar; bu yaşam tarzı çok kötü bir örnek. Üçüncü Dünya’nın yaşam ölçütlerindeki yükselişle ya da Üçüncü Dünya’dan insanların Birinci Dünya’ya göç edip Birinci Dünya’nın yaşam ölçütlerine uyum sağlamalarıyla birlikte, çevre üzerindeki toplam insan etkisinin artması en büyük sorun. Çin’in karşılaştığı sonuçlar çok canlı. Daha şimdiden arabaların her yeri kaplamasına, hava niteliğinin berbat boyutlara gerilemesine tanıklık ediyoruz. Çin’de balık yerseniz işiniz Tanrı’ya kalmış çünkü zehirlilik düzeyi çok yüksek. Gene de Çin, kökten çözümler arayan bir tarihe sahip olduğu için umut verici bir vaka. Bu kökten çözümlerden Büyük Atılım ya da Kültür Devrimi yıkıcı oldu. Bazıları fantastikti. Çin’in kurşunlu benzini kaldırması bir yılını aldı. Tüm ülkede ağaç kesimi bir günde durduruldu; hükümetin bir kararnamesiyle! Teknoloji bazı durumlarda sorunu çözebilir. (...) Öte yandan, teknolojinin sorunlarımızı çözebileceğine inananlar, tarihteki kayıtları göz ardı ediyorlar. Teknoloji -örneğin arabanın bulunması- çözdüğü kadar sorun üretti. (...) Burada, teknolojiye ilişkin yanlış bir inanç var. Eğer önümüzdeki elli yılda sağ salim çıkabilmenin bir yolunu bulamazsak, galaksileri kolonize etmek gibi bir seçeneğimiz olamayacak. (...) Kitabımın başlığı Çöküş olsa da, alt başlığı “Toplumlar Başarıyı ya da Başarısızlığı Nasıl Seçer?” benim düşüncelerimi daha iyi ifade ediyor. Yıkıcı güçlerle çözüm güçleri arasında bir at yarışındayız. Bu, kat kat hızlanan ve sonucu bilinmeyen bir yarış. Bana öyle geliyor ki, bu yarış kapanın elinde kalır. Bildiğimden emin olduğum tek şey, sürdürülemezlik bunalımının, biz çözmeyi seçersek çözülebileceğidir. Seçmezsek, bu uygarlığımız için ölümcül ya da neredeyse ölümcül olacaktır. Savaşma şansımız var. JARED DIAMOND, “COLLAPSE: HOW SOCIETIES CHOOSE TO FAIL SUCCEED (ÇÖKÜŞ: TOPLUMLAR BAŞARI YA DA BAŞARISIZLIĞI NASIL SEÇER?)” ADLI KİTABIN YAZARI. UCLA’DA COĞRAFYA PROFESÖRÜ. BİR ÖNCEKİ KİTABI OLAN “GUNS, GERMS AND STEEL: THE FATES OF HUMAN SOCIETIES (TÜFEK, MİKROP VE ÇELİK: İNSAN TOPLULUKLARININ KADERİ)” NEDENİYLE PULITZER ÖDÜLÜNE LAYIK GÖRÜLMÜŞTÜ; MC ARTHUR VAKFI ÜYESİ. NPQ YAYIN YÖNETMENİ NATHAN GARDELS İLE ŞUBAT AYININ SONLARINDA YAPTIĞI SÖYLEŞİYİ YAYIMLIYORUZ. NPQ l Uygarlıklar tarihini gözden geçirdiniz ve neden bazı uygarlıklar yok olurken bazılarının ayakta kaldığını çözümleyecek bir çerçeve çıkardınız. Geçmiş toplumların -iklim değişikliği, kendiliğinden çıkan çevresel yıkım, ticari ortaklıklarda ve düşmanlıklarda değişmeler olmak üzere- dört ortak güçlükle karşı karşıya geldiğini saptıyorsunuz ve ardından bu güçlüklere verilen yanıtların başarıya ya da yenilgiye nasıl yol açtığına bakıyorsunuz. Örneğin Mayalar’ın nasıl başarısız olduklarını ve 17. yy Tokugawa Shogun’larının nasıl başarılı olduklarını anlatıyorsunuz. Topraklarını aşırı sömüren Mayalar, topluluk üyelerinden servet emen yönetici kastın, ormanların yok olması ve toprak erozyonu gibi etkilerden tamamen yalıtılmış olması, bu yüzden de bu sorunları çözmek üzere harekete geçememesi yüzünden çöktü. 17. yy Japonya’sında Tokugawa Shogun’ları ise tam tersine, ormanların yok olmasının uzun dönemde takipçilerinin barış ve refahı için oluşturduğu tehlikeyi gördüler; böylece çiftçiler üzerinde katı düzenlemeler getirdiler, ağaçların budanması işini yönettiler ve yeni, daha hafif ve daha etkili inşaat tekniklerini teşvik ettiler. Günümüzde Japonya, gelişmiş dünyanın en sıkışık nüfusuna sahip ülkesi durumunda olsa da, topraklarının yüzde 70’i hâlâ orman. Bu veriler ışığında, günümüzün belirleyici güçlükleri nelerdir ve bugüne kadar küresel uygarlığımız (Çin, Birleşik Devletler) bu güçlüklere nasıl yaklaşıyorlar? JARED DIAMOND l Günümüzün belirleyici güçlükleri, geçmişinkilerle aynı, yalnızca birkaç yeni etken eklenmiş durumda. Çevre koşullarının kötüleşmesi -aşırı balık avlama, ormansızlaşma, istilacı türler, temiz su kaynaklarının kıtlaşması- süreci çok hızlı bir biçimde ilerliyor. Nüfus, geçmişte olduğu gibi kaynaklar üzerinde çok yoğun bir baskı oluşturuyor. Yeni etkenlerin arasında doğal değil, insanmerkezli bir olgu olan küresel iklim değişikliği de var. Zehirli atıklar, geçmişte söz konusu değilken, şimdi işin içinde. Bugün, daha kudretli, yıkıcı teknolojiyle birlikte daha fazla insanımız var. Süreç çabuk gelişiyor. Maya’nın çöküşü, 800’den 1650’ye kadar, 850 yılı buldu. Günümüz uygarlığında bu süreç çok daha fazla hızlı işleyecektir. Şili’nin doğusundaki adalarda yalıtılmışlık içinde çökme lüksü vardı. Küreselleşmeyle birlikte, çevresel yıkım riski dünya ölçeğine yayılmış durumda. NPQ l Küresel sürdürülebilirliğin karşısındaki bu güçlüklere başarılı bir biçimde yanıt verilebilecek zaman diliminin 50 yıl olduğunu iddia ediyorsunuz. Bu beş on yıllık zaman dilimi içinde çöküşe uğramamak için ne yapılmalı? DIAMOND l Sorun şu ki, tüm çöküşler birbiriyle bağlantılıdır. İstilacı türler ya da zehirli atıklar gibi sorunları çözüp de temiz su kaynağı kıtlığına çözüm getiremediğimizde, çöküş süreci devam eder. Tüm bu güçlüklerin üzerine aynı anda gidilmeli çünkü hepsi birlikte bizi sürdürülemez bir sürece doğru sürüklüyorlar. Ama örneğin iki güçlüğü ele alalım: ormansızlaşma ve temiz su. Şimdiki gibi devam ederse, dünyanın tropik yağmur ormanları -Kongo ve Amazon havzalarındakileri saymazsak- önümüzdeki on yıl içinde tamamen yok olacak. Filipinler’de ve Solomon adalarındakiler, önümüzdeki beş yıl içinde tükenecekler. Bu bölgelerdeki ekonomilerin büyük çoğunluğu elbette büyük ölçüde bu ormanlara dayanıyor. Dünyanın dördüncü büyük nüfusuna sahip olan Endonezya gibi yerlerde ya da 80 milyon insanın ABD’ye sıkıca bağlanmış biçimde yaşadığı Filipinler’de iç savaşlar başladı bile; bu savaşların nedeni bir ölçüde çevresel etkenler ve kaynaklar üzerinde hâkimiyet kurma istemi. Çin ile Japonya şimdiye kadar ağaç gereksinmelerinin çoğunu bu ülkelerden karşıladılar. Dahası da var: Afrika’da Gabon ya da Kamerun gibi yerleri saymıyoruz; bunlar da benzer biçimde ormansızlaşmanın eşiğinde duruyor. Tarihte, ormansızlaşmanın insanları yoksullaştırdığını ve çatışmaya yol açtığını görüyoruz. Buna yeniden tanık olacağız. Yeryüzündeki temiz suların yüzde 70’i daha şimdiden içme, endüstri ve tarım için insanlar tarafından kullanılıyor. Kalan yüzde 30 ise İzlanda ve Kuzeybatı Avustralya gibi ulaşılması zor yerlerde. Bu kalan yüzde 30’u da kullandığımızda ne olacak? Deniz suyu arıtılamaz mı? Tamam, arıtılabilir ama gereken tesisleri işletmek için fosil yakıt gerekecek ve bu da başka sorunlara yol açacak. Daha şimdiden su yüzünden savaşın eşiğine gelen ülkeleri görüyoruz: örneğin Türkiye ile Suriye ya da Macaristan ile Çek Cumhuriyeti gibi. Su, yüzyıllar değil, on yıllar içinde patlayacak zaman ayarlı bir bombadır. NPQ l Güçlüklerin vahameti göz önüne alındığında, yanıtımız ne olmalı? Seçimlerimiz bizi yenilgiye mi başarıya mı götürüyor? DIAMOND l Bu karmaşık bir durum. Örneğin yirmi yıl önce dünyanın en yoğun nüfuslarına sahip olan Bangladeş ile Endonezya’nın, insanlarını bugün olduğu gibi patlama noktasına getireceklerini asla tahmin edemezdim. Son 30 yılda, ABD’de hava niteliği gözle görülür oranda iyileşti -bugün çok daha fazla insan, çok daha fazla araba var olmasına rağmen. Suyun niteliği de iyileşti. Bu iyileşmeler, güçlüklerin ölçeğine ve vahametine rağmen bana temkinli bir iyimserlik veriyor. Dahası, bazı ülkelerin yeni koşullara köktenci biçimde uyarlanma yeteneklerinin olması da iyiye işaret. Örneğin Avustralya, zengin bir ülke. Dünyada toprak verimlilik oranı en az olan ülkelerden biri çünkü toprakları besleyici maddelerden fazlasıyla yoksun kalmış. Bu yüzden bir şey yetiştirmek istediklerinde, başka yerlerde çok daha az toprakta, dolayısıyla da çok daha ucuza elde edilebilecek yoğunluktaki rekolteyi sağlamak için çok büyük miktarlarda gübre kullanmak durumundalar. Avrupalıların akrabaları olan Avustralyalılar, yalnızca elverişli açık alanlarda ürün yetiştiriyorlar; göçmen atalarının Avustralya’ya gelmeden önce yurtlarında yaptıkları şeyi yapıyorlar. Küreselleşmeyle birlikte, bu ürünleri başka yerlerden almanın ve çiftçiliğe daha az toprak ayırmanın daha ucuza geldiğini fark ettiler. Doğal olarak, şu anda masaya Avustralya tarımının yüzde 99’unu tasfiye etme planları konulmuş durumda. Kârın yüzde sekseni, tarıma elverişli toprakların yüzde birinden elde ediliyorsa, yapılan değişiklik anlamlıdır. Bu şiddetli bir değişim. Başbakan John Howard’ın Kyoto Protokolü’nü desteklememesi gerçeği bir yana, Avustralya, oldukça yüreklendirici bir çevre tablosu sergiliyor. Yoksul bir ülke olan Bhutan’a bakın. Kendi kültürlerini korumak istediler ve küçük topraklarının, komşuları Nepal’de olduğu gibi turizmle istila edilmemesi gerektiğine karar verdiler. Dolayısıyla, turist başına günde 200 dolarlık bir asgari ödemeyle yılda yalnızca 2000 turistin ülkeye girmesine izin verdiler. Modern güçlüklere iyi ayak uyduruyorlar. Nepal ise bunun tersine, yoğun bir ormansızlaşma yaşadı ve Maocularla “tepeden devrim” savunucuları arasında kopan bir iç savaşa sürüklendi. Ruanda’da olduğu gibi toprak erozyonunun ve ormansızlaşmanın bu çatışmada büyük payı var. Bu ülkenin kalkınma siyaseti -çoğu sırt çantalı hippilerden oluşan- kitlesel turizme dayalı ve bu da Nepal için pek akıllıca değil. Nepal, dışarıdan gelen dizginsiz etkilere, Birinci Dünya’nın yaşam tarzına kendisini açtı; hem de bunları sürdürebilecek araçlara sahip değilken. NPQ l Uzun dönemli planlamanın ve sürdürülebilir değerlerin antitezi ise, küreselleşmenin ardında yatan bir ethos: tüketici demokrasisi. Başka deyişle, hep daha fazla biriktirmek isteyen çoğunluğun bu kısa dönemli, kendi çıkarını hedefleyen hevesleri. Bu ethos, giderek yayılan Amerikan orta sınıfının “kaynak oburluğunu” taşıyamaz; aynı şey, Meksikalı göçmenler için de geçerli; bu göçmenler de, WalMart’ta alışveriş ediyor, burada köylülükten gelme ve yüksek hareketliliğe sahip olan, ayrıca kendileri de tüketiciliği yeni ideolojileri olarak benimseyen Çinli bant işçileri tarafından üretilmiş malları alıyorlar. Araba istemek bir Çinli aile için tartışmasız biçimde mantıklı bir istek olabilir ama bunların hepsi Amerika’daki gibi istediklerini elde ederlerse, bu çevre yıkımına yol açar. Perakendede mantıklı olan şey, toptanda bir çılgınlık haline gelebilir -küresel ısınmaya, hava kirliliğine ve enerji kıtlığına neden olabilir. Dünya demokrasiye doğru ilerledikçe, tüm toplulukların öncelikleri, tüketici bir çoğunluk tarafından belirlenmeye başlayacak. Eğer bunu değiştirmezseniz, Çöküş kitabınızda çok iyi belgelediğiniz o sürdürülemezlik yolundan nasıl çıkacağımızı anlamıyorum. DIAMOND l Kesinlikle haklısınız. Bu Çinliler ve Meksikalılar, ayrıca başka halklar da, ABD’nin yaşam tarzına heves duyuyorlar; bu yaşam tarzı çok kötü bir örnek. Üçüncü Dünya’nın yaşam ölçütlerindeki yükselişle ya da Üçüncü Dünya’dan insanların Birinci Dünya’ya göç edip Birinci Dünya’nın yaşam ölçütlerine uyum sağlamalarıyla birlikte, çevre üzerindeki toplam insan etkisinin artması en büyük sorun. Çin’in karşılaştığı sonuçlar çok canlı. Daha şimdiden arabaların her yeri kaplamasına, hava niteliğinin berbat boyutlara gerilemesine tanıklık ediyoruz. Çin’de balık yerseniz işiniz Tanrı’ya kalmış çünkü zehirlilik düzeyi çok yüksek. Gene de Çin, kökten çözümler arayan bir tarihe sahip olduğu için umut verici bir vaka. Bu kökten çözümlerden Büyük Atılım ya da Kültür Devrimi yıkıcı oldu. Bazıları fantastikti. Çin’in kurşunlu benzini kaldırması bir yılını aldı. Tüm ülkede ağaç kesimi bir günde durduruldu; hükümetin bir kararnamesiyle! NPQ l Bu da Çin’de komünist merkezi planlama kalıntılarının, çevresel sürdürülemezliğe ilişkin güçlüklere tüketici demokrasisinden daha iyi yanıt verebileceğini gösteriyor. 17. yy Japonya’sında Takugawa Shogun’ları değil de tüketici demokrasisi olsaydı, belki de ormansızlaşma ve çöküş engellenemeyecekti, öyle değil mi? DIAMOND l Belki, ama sanmıyorum. En azından tarihteki kayıtlar, çevre tahribatı açısından ne demokrasiler ne de diktatörlükler lehine bir şey söylüyor. Tokugawa Shogun’ları iyi bir karar verdiler; Maya’nın yönetici kralları ise eyleme geçmede başarısız oldular. İskandinav demokrasileri, dünyada en iyi çevre siciline sahip ülkeler. Trujillo’nun ormanları, kendi diktatörce çıkarları uğruna koruduğu doğru ama Dominik Cumhuriyeti’nde Joaquin Balaguer’in daha demokratik rejimi, Haiti’nin ormansızlaştırdığı aynı ada üzerinde dikkat çekici orman alanları kurulmasını sağladı. Kısacası, demokrasiler karışıklık yaratabilir, ama diktatörlükler de öyle. Genelleme yapamazsınız. NPQ l Yaklaşık 20 yıl önce Norveç Başbakanı Gro Harlem Bruntland de, dünyanın sürdürülemez bir sürece doğru gittiğine ilişkin benzer acil durum çağrılarından yapmıştı. Sonraları bana, büyük umutlarının “bilişim toplumu” olduğunu söyledi. İnsanlar bilgilendiğinde harekete geçecekti. Bu, birey düzeyinde işe yarıyor gibi görünüyor -pek çok insan sigarayı bırakmış durumda. Ama bilişim toplumunun doğum yeri olan ABD söz konusu olduğunda, küresel ısınmaya ilişkin bilgiler, SUV’ların yayılmasını engelleyemedi, doğal kaynakların korunmasına ya da toplu taşımanın geliştirilmesine yol açmadı. 1970’lerdeki OPEC petrol şokundan ve iki Irak savaşından sonra bile Kaliforniya Valisi hâlâ Humvee cipi kullanıyor! Uzun dönemli ekolojik tehditlerle karşılaştıkları halde insanlar neden hâlâ kendi çıkarlarının tersine davranıyor? DIAMOND l İnsanlar, yaşanan bir değişim köklü biçimde savunulan değerlerle çatışma içine girdiğinde, seçkinler, yalıtılmış durumda olduklarından neler olduğunu net biçimde göremediklerinde, kendi çıkarlarının tersine davranırlar. En iyi bilgi bile çıkar çatışmalarını ortadan kaldırmaz -elbette pek çok enerji şirketi, araba şirketi değişmek istemeyecektir. Kyoto Protokolü hakkındaki tartışmalarda tüm bunların bir karışımını gördük; ABD bu protokole yanaşmadı çünkü mevcut yöneticileri, ekonomik gelişmeye daha çok önem veriyorlardı. NPQ l Tüketicinin tercihlerini izleyen piyasa neden değişimin aracı olamıyor? Eğer tüketiciler hibrit arabalar talep ediyorlarsa, piyasa tıpkı Japonya’da ik petrol şokunun ardından şimdi daha küçük, verimli yakıt kullanan arabaların sunulmasında olduğu gibi tüketicilere bunu veremez mi? DIAMOND l Piyasa, geçmişte karşılaştığı çevre sorunlarını çözmemişti. Ekonomi alanında Nobel kazanan davranışçıların da dikkat çektiği üzere, bireyler de, şirketler de çeşitli nedenlerle piyasada akılcı kararlar almayabiliyor. Örneğin, ABD maden endüstrisi kendini neden neredeyse tamamen iş görmez hale getirdi? Son seçimlerde maden şirketleri sayısı ondan bire düşmüş olmasına rağmen Montana sakinleri siyanürlü maden çıkarma yasağının arkasında durdular. Amerika’nın batısında madenciliğin taşıdığı çok büyük öneme rağmen şu sonuca varabildiler: Bu sorunlu, baş belası madencilik yöntemi, maden şirketinin Doğu’daki hisse sahipleri için daha iyi hisse fiyatı sunacak, kendilerine ise zehirli atıklar bırakacaktı. Kısacası piyasa, yerel nüfus için kötü sonuçlara yol açan, en sonunda şirketler için de kötülük doğuracak kötü madencilik uygulamalarını teşvik etmekten başka bir şey yapmadı. NPQ l Demokratik toplumlarda, çöküşten kurtulmak için zorunlu olduğunu söylediğiniz uzun dönemli planlama, siyasal bir eşiğin aşılabilmesini gerektiriyor; çoğunluğun, değişim zorunluluğunu kavraması gerekiyor. Günümüzün şebeke toplumu göz önüne alındığında belki de büyük bir siyasal çoğunluk gerektirmeyen, merkezi olmayan, şebekelere dayalı “dağıtımlı değişim” daha uygun olur, ne dersiniz? Örneğin ben, biomimikriden hidrojen yakıtlı arabalara, nano teknolojiden döngüsel üretime kadar türlü türlü pratik ilerlemeleri göz önüne alıyorum. DIAMOND l Dağıtımlı değişimin bir rolü var; değişim eşiğini geçmek için adım attırma rolü. Ama buna karşıt örnekler de var. Hem İngiltere hem ABD, son on yıl içinde hava niteliklerini çarpıcı biçimde iyileştirdiler. İngiltere’de dönüm noktası niteliğinde bir olay oldu: 1950’li yılların sonlarında bir terslik oldu ve binlerce Londralı kirlilikten öldü. Bu, İngiltere’yi harekete geçmeye sevk etti. ABD’de ise, yavaş yavaş başlayan ama sonucunda halk arasındaki çevre duyarlılığının uyanmasını ve oto emisyonlarına yasal düzenleme getirilmesini sağlayan gelişmeler oldu. Söz konusu can alıcı siyasal eylem eşiğini geçmemizi sağlayan şey, tek bir berbat olay değildi. Başka bir yanda, günümüzde Amerikan kömür endüstrisi, bakır ve altın madenciliği endüstrilerinden çok daha temiz. Bunun nedeni, yaşanan kötü bir kaza -1973 yılında 167 kişinin boğulduğu Buffalo Creek kömür madeni kazası. Bu olay, endüstridekilerin iflas edebileceklerini iddia etmelerine rağmen, hükümetin düzenleme yapmasını isteyen bir çığlık yarattı. Hiç kuşkusuz, bugün gördüğümüz gibi, düzenli bir kömür endüstrisi de bir hayli kâr getirici olabiliyor. Günümüz Amerika’sında pek çok insan gidip Humvee cipler alıyor; ama gidip hibrit araba alan da çok insan var. Kaliforniya’da, yalnızca çok yolculu araçlar için değil, hibrit arabalar için de özel otoyol şeritleri var. Yakıt verimliliği sağlayan arabaların satın alınması için vergi özendiricileri sağlanıyor. Tüm bunların sonucu ne olur? Demokrasilerde çoğunluğun uzlaşmasını sağlayacak siyasal eşik meselesine gelince, mevcut ulusal liderlik göz önüne alındığında, çevre meseleleri konusunda karamsar olmak için nedenler var; ama seçme tercihlerinin de birbirinden çok farklı olmadığını anımsamamız gerekir. Çok şükür, ABD yalnızca federal bir hükümet değil, aynı zamanda pekâlâ etkin biçimde davranabilen eyalet yönetimleri ve yerel yönetimler de var. NPQ l Siyasetin yetersiz kaldığı durumlar, çoğunlukla teknolojiyle kapatılabiliyor. Hâlâ Ortadoğu petrolüne bağımlı olabiliriz ama arabalardaki yakıt tasarrufu, bunun doğuracağı sonuçları hafifletiyor. Bu iyi bir şey ama bizim, kendimize yeterli kaynaklarımız ve sürdürülebilirliğimiz olduğuna, öğünlerimizi bir türlü kısamasak da 50 yıllık pencere kapanmadan gezegen çağında bir yağ aldırma kampanyasıyla sorunu telafi edebileceğimize ilişkin bir yanılsamaya da yol açamaz mı; siyasetin yokluğunu, teknolojiyle telafi etmek. Günümüz ile geçmiş arasındaki fark, teknolojik hünerimizde. Bu gerçekten bir fark mı? DIAMOND l Teknoloji bazı durumlarda sorunu çözebilir. Çok kısa süre önce, Wyoming’de güç üretecek bir üstün verimli rüzgârgülünün açılışından döndüm. Bu yeni teknoloji, ABD’nin gereksinmelerinin yarısını hayli çabuk bir biçimde sağlayabilir ve bizi petrol merkezli enerji üretiminden biraz kurtarabilir. Öte yandan, teknolojinin sorunlarımızı çözebileceğine inananlar, tarihteki kayıtları göz ardı ediyorlar. Teknoloji -örneğin arabanın bulunması- çözdüğü kadar sorun üretti. Dahası, dikkat çektiğiniz gibi, teknoloji bizim elimizi kolumuzu bağlayabilir ve gereken siyasal kurumları oluşturmaktan bizi alıkoyabilir. Kitabımı değerlendiren biri şöyle demişti: “Diamond, bu sorunu ele almak için 13.000 yıllık bir tarihe bakıyor ama çözüm zamanının geçmekte olduğunu anlatmak için yalnızca birkaç on yıl ilerisini işaret ediyor. Bizler de geleceğe bakarken Diamond’ın geçmişe bakarken sergilediği uzak görüşlülüğü sergileyebilsek, başka galaksileri kolonize edebilirdik.” Burada, teknolojiye ilişkin yanlış bir inanç var. Eğer önümüzdeki elli yılda sağ salim çıkabilmenin bir yolunu bulamazsak, galaksileri kolonize etmek gibi bir seçeneğimiz olamayacak. NPQ l Söyleşimiz boyunca, süregiden değişimin hem olumsuz hem de olumlu örneklerine dikkat çektiniz. Sanırım nihai soru, eninde sonunda hibritlerin mi Humvee’lerin mi savaşı kazanacağı sorusu. Dikkatli bir iyimserlik mi, yoksa kaygılı bir kötümserlik mi duymalıyız? Uygarlığın karşılaşacağı bu güçlükle başa çıkamayacağımıza ilişkin bir sezginiz var mı? DIAMOND l Hayır, kesinlikle yok. Kitabımın başlığı Çöküş olsa da, alt başlığı “Toplumlar Başarıyı ya da Başarısızlığı Nasıl Seçer?” benim düşüncelerimi daha iyi ifade ediyor. Yıkıcı güçlerle çözüm güçleri arasında bir at yarışındayız. Bu, kat kat hızlanan ve sonucu bilinmeyen bir yarış. Bana öyle geliyor ki, bu yarış kapanın elinde kalır. Bildiğimden emin olduğum tek şey, sürdürülemezlik bunalımının, biz çözmeyi seçersek çözülebileceğidir. Seçmezsek, bu uygarlığımız için ölümcül ya da neredeyse ölümcül olacaktır. Savaşma şansımız var.   (0) yorum   Dec 08      Yumuşak Güç ve AKP'nin İkilemi FUAT KEYMAN KOÇ ÜNIVERSITESI 2005 fan | 08 Aralık 2008 17:28 | 0 fav | etiket: yumuşak güç ve akp'nin ikilemi fuat keyman koç ünıversıtesı 2005    Yumuşak Güç ve AKP'nin İkilemi FUAT KEYMAN, KOÇ ÜNIVERSITESI ULUSLARARASI ILISKILER BÖLÜMÜNDE ÖGRETIM GÖREVLISI. ULUSLARARASI ILISKILER, KÜRESELLESME, DEMOKRATIKLESME TEORILERI VE TÜRKIYE POLITIKASI ÜZERINE ÇOK SAYIDA KITAP VE MAKALESI BULUNAN PROF. FUAT KEYMAN ILE NPQ ADINA NIL MUTLUER GÖRÜSTÜ. NPQ | Yumuşak güç kavramından “uluslararası ilişkiler” dilinden neyi, neleri anlamalıyız? FUAT KEYMAN | Yumuşak güç uluslararası ilişkilerde daha çok liderlik ve hegemonya kavramlarıyla birlikte kullanılıyor. Dünyada lider temelinde bir düzen kurulduğu zaman, liderin bu düzeni ne şekilde ve hangi mekanizmalarla kuracağı üzerine geliştirilen bir kavram. Lider, sistemindeki düzeni kurarken iki türlü mekanizmaya sahip. Bunlardan bir tanesi baskıya ve güce dayanan mekanizmalar ki, uluslararası ilişkilerde daha çok askeri güçle düşünülen bir şey. İkincisi de daha çok ideolojik. Kültürel mekanizmalarla düzeni kurarken, düzeni oluşturan diğer aktörlerden rıza almak temelinde oluşturulan mekanizma. Genelde Antonio Gramsci’nin kullanmış olduğu hegemonya kavramındaki basit denkleme renferansla yumuşak güç kavramı ortaya çıkıyor. Gramsci’ye göre bir sistemin hegemonik olması için o sistemde hem büyük gücün olması hem de bu güç temelinde sistemi oluşturan ögelerin bu güce rıza göstermeleri lazım. Yani sistemin lideri düzeni kurarken kendi kullanmış olduğu dilin diğer aktörlerin diline tekabül etmesi lazım. O yüzden de hegemonya güç artı rıza olarak tanımlanıyor. Gramsci’nin söylediğiyle uluslararası ilişkilerde kullanılan yumuşak güç benzer çıkmakla birlikte farklılaşabiliyor da. Farklılaştığı nokta şu. Gramsci’ye göre esasından askeri güç ile rıza arasındaki ilişki çok daha derin ve çok daha karşılıklı bir ilişki ve ona göre bir liderlik mekanizmasının hegemonik olabilmesi için esasında rıza temelinde hareket etmesi lazım. Rıza temelinde hareket etmeyen, yani kendi diliyle düzenin diğer aktörleri arasında bir tekabüliyet kurmayan bir liderlik anlayışı zaten hegemonik olamıyor. Sadece baskıcı ve güç temelli olabiliyor. O yüzden de hegemonyanın oluşturucu temel referansı, rızanın oluşturulması. Yani liderin kendi çıkarlarına dönük dili sanki düzenin çıkarınaymış gibi lanse etmesi ve düzeni oluşturan diğer aktörlerin bunu kabul etmeleri gerekiyor. O yüzden de Gramsci’ye göre hegemonya liderin dilinin evrenselleşmesi olarak da kullanılabilir. Örneğin; serbest pazar ideolojisinin hegemonik olması, askeri güce gereklilik içermese bile düzenin farklı unsurlarının dili haline gelmesiyle mümkün. O yüzden de ekonomik bir yapının hegemonik olduğundan bahsedebilirken, askeri olarak güçlü bir yapının hegemonik olmadığından, hegemonya sürecinde ciddi sıkıntılar yaşadığından da bahsedebiliriz. Bu anlamda, bugün Amerika askeri anlamda ciddi bir güce sahip olmakla birlikte rızayı oluşturmadığı için bir hegemonya sorunu yaşıyor. Hegemonyası dünya üzerinde tekrardan tasarlanmaktayken, böyle bir girişim içindeyken, bu girişiminin sonuçlanmadığını görüyoruz. Yumuşak güç daha basit bir kavram uluslararası ilişkilerde; ve yumuşak güç sadece şunu söylüyor. Bir güç endeksi içinde, askeri gücün yanında, kültür, ekonomi gibi daha yumuşak olarak düşünülen güçlerin ve mekanizmanın önemi vardır ve bu mekanizmanın sürece sokulmadıkça rıza ortaya çıkmaz. Amerika’nın bugün yaşadığı sorun esasında yumuşak gücünü kullanmamasından kaynaklanıyor. NPQ | Yumuşak güç kavramını, Louis Althusser’in tanımladığı ideolojik devlet aygıtlarının hangilerinde aramalıyız? KEYMAN | Eğitim, kültür, hukuk olabilir. Uluslararası ilişkiler, gücü hiyerarşik olarak değerlendiriyor. Askeri güç bu hiyerarşide önemli, ama bu gücün mutlaka yumuşak güçle beslenmesi gerekiyor. NPQ | Bu bağlamda Amerikan hegemonyasını nasıl değerlendirebiliriz? KEYMAN | Amerikan hegemonyasının bugünden daha güçlü olduğu zaman 1992–2000 arasındaki Clinton dönemiydi. Bu dönemde serbest pazar ideolojisi, belli bir sosyal adalet referansı ve reformuyla dünyada evrensel bir dil yaratmıştı. Yani bu anlamda, bir liderin hegemonik olması için illa ki askeri gücünün çok kuvvetli ve kullanılır olması gerekmiyor. Bugün Clinton ve Bush’un liderlik anlayışının ayrımı bu yaklaşımda yatıyor. Clinton döneminde yeni muhafazakârların saldırısı bu ayrım temelinde yapılan bir saldırıydı. Amerika dünyada ekonomik olarak güçlü ve dünyadaki sorunları çözmeye çalışan bir ülkeydi. Ancak, gücünü askeri güç temelinde sert bir liderlikle gösteren bir nitelikte değildi. Yeni muhafazakârlar Amerika’nın kendini koruyamadığını bahane ederek, Amerika’nın kendine dönük şekilde yeniden örgütlenmesini amaçladılar. Bu bağlamda, Gramsci’deki hegemonya anlayışındaki yumuşak güce tekabül eden rızanın daha sofistike ve sistemi daha içsel bir yapı halinde düşünen bir anlayış olduğunu söyleyebiliriz. O yüzden de Gramsci’ye göre farklı toplumsal faktörlere ortak bir kimlik ve dil yaratamadığın sürece hegemonik olamıyorsun. Bu ortak dil ve kimlik modernleşme, serbest pazar ya da 1960-70’lerdeki ulusal kalkınma ideolojisi olabilir. Bu dili yaratıp kullananlar hegemonik oluyor. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Amerika’nın hegemonik lider olmasındaki temel unsurlar hem ülke hem de ekonomik ve kültürel alandaki liderliğiydi. Uluslararası alanda dolar ve İngilizce, etkin öğeler. Daha etkin ve bütünsel bir liderlik anlayışı var. Irak savaşına bakıldığı zaman Amerika’nın baskıcı politikasının hegemonik bir liderliğe, yani rızaya dönüşmediğini görüyoruz. Bugün dünyadaki kavga tam da bu rıza konusunda ortaya çıkan bir kavga. Rızayı oluşturmada normlar mı yoksa baskı mı önemlidir sorusu gündeme geliyor. Örneğin muhafazakârlar sadece askeri anlamda güçlü olmanın rızayı yaratacağını varsayarken, diğer insanlar bu rızanın yaratılmasında normların, uluslararası kurumların, çok taraflı anayasal düzenleyici mekanizmaların önemli olduğunu söylüyorlar. Bugünkü Bush yönetiminin nerede tökezlediğini ve nerede baskıcı bir yönetime dönüştüğünü, nerede yaptıkları işlerle söylemlerinin uyuşmadığını görebiliyoruz. Tabii ki Irak’ta demokrasi yaratacağım adına yapılan savaş dünyada büyük bir ölçekte Amerika’ya karşı bir nefret olgusu yaratıyor. 11 Eylül belli binalara yapılan bir terör eylemi gibi görünse de, sonuçları açısından sistem dönüştürücü bir etkiye sahip. David Held’in yeni kitabı “Amerikan Yüzyılı”nın başlangıcında da söylediği gibi, son yıllarda 11 Eylül kadar dünyayı değiştirme potansiyeline sahip bir olay yaşanmadı ve ilginç bir şekilde 11 Eylül sonuçlarının ne şekilde düzenleneceği de dünyanın ne şekilde ilerleyeceğiyle doğru orantılı. Yani bir terör eyleminin, yarattığı fiziksel tahribattan çok, iletmiş olduğu toplumsal etki önemlidir. Dünyada yarattığı sistem değşikliği açısından, 11 Eylül’ün, 3 binden fazla kişinin ölümünden ve yıkılan binalardan daha fazla tahribat yarattığı ortadadır. Amerika bunu insanlığa karşı yapılmış bir eylem olarak değil de, kendi toprağına karşı yapılmış bir eylem olarak algıladı. Bu noktada, gelişen süreçte Amerika’nın dış politika anlayışı, buna karşı oluşan tepki ve 11 Eylül sonrası dönemde dünyanın ne şekilde düzenleneceği bugün önümüzde çok ciddi bir sorun olarak duruyor. Bu sorunun çözümünde de iki tane önemli referans var. Bir tanesi ABD’nin uygulamış olduğu, dünyada yeni bir düzen yaratmayı amaçlayan ve tek taraflı sert güce dayanan rejim değişikliği. Bunun bugünkü jargonel yapısı Büyük Ortadoğu Projesi. Bu anlayış tek taraflı ve sert güç temelinde rejim değişikliği getiren bir anlayış olmasına rağmen, demokratik olduğu ve serbest pazara dayandığı söyleniyor. Gramsci’deki hegemonyayı tarif eden güç artı rıza da güç temelli ve gücün yaratacağı değişikliğin dünyada rıza oluşturması esasına dayanıyor. Şimdiki durumdaysa rızanın oluşacağı varsayılıyor. İkinci referans ise, bu anlayışa karşı dünyada demokratikleşmenin, liberalleşmenin önemini vurgulayan yaklaşım. Bu yaklaşımın temel öğesi belli bir yasal düzenleyici ve kabul edilebilir normlara sahip olduğunu vurgulayan çok taraflılığı esas alması; diğer anlamda yumuşak güç dediğimiz şey. Dünyanın 11 Eylül sonrası dönemde hangi referans temelinde ilerleyeceğini, içinde yaşadığımız sürecin nasıl yaşanacağı belirleyecek. Bu anlamda, yumuşak gücün, dünyanın ne şekilde gelişip gelişemeyeceğiyle ilgili önemli bir tarafı var: Bize dünyanın tek taraflı mı yoksa çok taraflı mı; güce mi yoksa anayasal normlara mı dayalı gelişeceğini gösteren referanslardan bir tanesi. Ve bunlar arasındaki çekişmede sonuç daha yaşanmadı. Dünya boşluk yaşıyor şu an; bir “Amerikan yüzyılı” olarak tek taraflı ve askeri güç temelinde mi olacak; yoksa çok taraflı uluslararası norm ve yasaların dengelediği bir dünya mı olacak? NPQ | Bu çatışmada Türkiye’ye nasıl roller biçilecek? KEYMAN | Bu çatışma içinde Türkiye’ye biçilen roller değişiyor. Türkiye bu çatışmanın tam ortasında kalan bir ülke olduğu için, şu an kendisinden çok fazla ve farklı şeyler bekleniyor. Sert güce dayalı politika izleyen Amerika’nın Türkiye’den beklentileriyle, yumuşak gücün önemli olduğunu varsayan Avrupa Birliği’ninkiler birbirinden farklı. Her ne kadar demokratikleşme konusunda aynı noktada olsalar da, bu demokratikleşmenin ne şekilde gerçekleşeceği konusunda ayrılıyorlar. Örneğin ABD, Türkiye’nin AB’ye girmesini, demokratikleşme sürecini ve uygulamalarını desteklerken aynı zamanda Türkiye’nin Ortadoğu’nun yeniden yapılanmasında ve terörizme karşı verilen mücadelede yanında olmasını istiyor. Öbür taraftan AB Türkiye’yi sadece Türkiye bağlamında değil, kendisinin geleceğiyle ilgili tartışıyor. Bu bağlamda yumuşak güç temelinde gelişen bir Türkiye’nin önemli olduğunu düşünüyor. O yüzden de Türkiye’ye verilen değerler ve roller farklılaşıyor. Türkiye’nin geleceği bu ikisinin arasındaki mücadelenin nereye gideceğiyle ilgili. O yüzden bugün Türkiye’de tam da bir dönüşüm süreci ve bu sürecin yarattığı sıkıntıları yaşıyoruz. Belirsizlik var. Türkiye’de ciddi vizyonu olan bir siyasete ihtiyaç var. AKP bu siyaseti bir yere kadar götürüyor, bir yerden sonra götüremiyor. Götüremediği anlarda bugün yaşadığımız boşluklar ve boşluklardan doğan milliyetçi fanteziler ortaya çıkıyor. Kürt sorunu, Kuzey Irak, Kerkük sorunundan tutun, Türkiye’nin ABD tarafından işgaline kadar olan farklı yaklaşımlar ortaya çıkıyor. Dünyanın ve dünyadaki kavgaların nereye gideceğine bakmayı bıraktığımız zaman, Türkiye’de var olanları da anlayamıyoruz. İçe kapalı bakıyoruz. Yumuşak güç kavramının Türkiye bağlamındaki önemi, şu an dünyanın güce dayalı rejim değişikliğiyle anayasal kurallara dayalı düzenlemeler arasındaki kavganın nereye doğru gideceğiyle ilgili. Bu kavgada Türkiye’ye verilen roller farklı. Demokratikleşme sorununu çözmüş Türkiye, güvenlik anlamında da güçlü olacaktır. Güvenlik, devlet bekası, jeopolitik konum gibi sorunları demokratikleşme ve ekonomik istikrardan bağımsız düşünemeyiz. Bunlar sarmal halde iç içe geçmiş durumda. Türkiye stratejik olarak güçlü olurken, etik de olmak durumunda. Sadece ulusal çıkarlarına ve kendi çıkarlarına dönük bir şekilde dünyaya bakan Türkiye esasından dünyadan kopan bir Türkiye’dir. Ama, dünyaya demokrasi temelinde, insani temelde bakan, yumuşak gücün önemini algılamış bir Türkiye ise bence yumuşak gücün dünyada şekillenmesine önemli katkılarda bulunacak tabii ki... NPQ | Clinton’ın iktidar olduğu tarihlerdeki yumuşak güç dönemi Türkiye’deki değerleri nasıl etkiledi? Yumuşak güç dönemi liberal değerlerin benimsenmesine alan açmaya başlamıştı, sonrasındaysa muhafazakâr bir söylem de belirmeye başladı sanki. Siz bu dönemlerin Türkiye’ye etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? KEYMAN | Bugün Irak savaşında kullanıldığı biçimiyle yumuşak gücü Türkiye’ye uygularsak oradan pek bir şey çıkaramayabiliriz. Ama yumuşak gücü, hegemonyanın oluşmasına içsel bir rıza yaratmayla ilgili bir şey olarak düşünürsek, 1990’larla bugünü aslında ayrıştırabiliriz. Bu süreç 1980’lere kadar gidiyor. 1980’lerde başlayan serbest pazar ideolojisi 1990’larda yeniden düzenleniyor. Yani refah ve sosyal devletlerin krize girdiği, Fukuyama’nın 1990’larda “tarihin sonu” dediği ve ilkönce Reagan ve Thatcher’ın da içinde olduğu belli bir eklemlenmeyle anlam taşıyan, fakat sonrasında “Washington Uzlaşması”yla dünyayı yönetmek anlayışındaki bir hegemonik yapı var. Yani 1980’lerden başlayıp 1990’larda Soğuk Savaş’ın bitmesiyle birlikte biz, serbest pazara dayalı dünya kurmanın hegemonikleştiği bir dönemden geçtik. Fakat bu döneme karşı dünyada farklı tepkiler vardı. Bu tepkiler dinsel ve etnik milliyetçiliklerin artması olarak sıralanabilir. O yüzden bir taraftan serbest pazar ideolojisi evrenselleşip evrensel bir dil yaratırken, diğer taraftan bu serbest pazara eklemlenen ideolojiler ve kimlik anlayışları serbest pazarın istediği gibi şekillenmedi. Türkiye’de de gelişmeler dünyadakine benzer bir şekilde yaşandı. Yani 1980’lerden itibaren, Türkiye’de ekonomik rasyonalite dediğimiz, serbest pazara dayalı bir ekonomik çerçevenin eleştirilemeyeceği, Türkiye’nin geleceğinin burada olduğu ve Türkiye’deki kültürel ve siyasal ilişkilerin ve siyasal yönetim tarzının serbest pazara dayalı olması gerektiği bir hegemonik dildi esasında. Ancak, 1980’lerden başlayarak, özellikle 1990’larda bu dilin yaratmış olduğu rızanın aslında bir rızadan çok, toplumu çatışmaya doğru götürdüğünü gördük. Kürt sorunu, 1994’ten itibaren İslam’ın yükselişi böyle bir eksende ortaya çıktı. Kimse serbest pazarın evrensel olmasını eleştirmiyordu ama, ilginçtir ki serbest pazarla birlikte yol alması gereken liberal demokrasi ve bireycilik Türkiye’ye gelmedi. Bunun yerine daha otoriter bir devlet yapısı, daha müşteri ağırlıklı, daha kayırımcı bir siyaset anlayışı ve kimlik temelli çatışmaların yükseldiği bir dönem gördük. 2000’lerden sonra Türkiye’de esasında Avrupa Birliği süreci var. Türkiye’nin IMF ilişkileri ve ekonomi üzerinden yapılanması var. 11 Eylül sonrası dünyada, Türkiye’den beklenenler var. Bu noktada yumuşak güç kavramı uluslararası ilişkilerde kullanıldığı şekliyle Türkiye’nin içine girmiş oluyor. Örneğin Türkiye, AB ilişkilerinde 1990’lardan farklı olarak demokratikleşme ve demokratikleşmenin devlet toplum ilişkilerini içermesi referansı, yani Kopenhag Kriterlerinin uygulamaya sokulması yer alıyor. Bu dönem, bir anlamda Türkiye’nin 1990’larda kimlik temelli çatışmalara karşı yürüttüğü sert politikadan yumuşak politikaya geçiş anlamına geldi ve Türkiye’de siyaset az da olsa yumuşak güce dönük hale gemeye başladı. Buna ek olarak finansal kriz ve sonrası yapılan kurumsal yapılanmada, Merkez Bankası’nın özerkliğinden düzenleyici kurumların kurulmasına, yoksulluk ve işsizliğe bir çözüm bulmak gerekliliğine kadar ekonomide de bu düzenlenmeyi ve istikrarın önemini görüyoruz. Yani sadece serbest pazarın değil, ekonomik istikrarın önemi de meydana çıkıyor. 11 Eylül sonrası ve Irak savaşı döneminde dünyada Amerika’nın yeniden yapılanışı, terörizme karşı küresel mücadele adı altında ortaya çıkıyor. 11 Eylül sonrası Türkiye ABD ilişkilerine ve Türkiye’nin Irak savaşı ve terörizme karşı küresel mücadeledeki konumuna baktığımız zaman da ilginç bir şekilde kendi demokratikleşmesinde bir yere gelmiş, kendi yapısı içinde belli bir istikrar ve tolerans yaratmış Türkiye’nin önemli bir aktör olduğu var sayılıyor. Örneğin Amerika’nın bakış açısında ılımlı İslam, seküler devlet ekseninin önemini görüyoruz. Türkiye’nin önemli bir model olabileceği, öğrenilebilecek bir test olgusu olduğu ortaya çıkıyor. O anlamda 2000’ler sonrası Türkiye’nin dünya ve ABD tarafından algılanmasında, Türkiye’nin jeopolitik yani sert güç pozisyonundan ziyade yumuşak güç bağlamındaki rolünün önemli olduğunu görüyoruz. Yani, “nüfusunun büyük bir kısmı Müslüman ve aynı zamanda laik olan bir ülkenin bugünkü Ortadoğu ülkelerine önemli bir katkısı olabilir” veya “nüfusunun büyük bir kısmı Müslüman ve seküler bir devletin AB’ye girmesi Avrupa’nın çokkültürlü olmasına kazanç getirir” gibi cümleleri hep duyuyoruz. Sert güç, yumuşak güç bağlamında bakarsak, 1990’lı yıllarda Türkiye’de esas evrensel dilin serbest pazar olduğu, fakat siyasi anlamda sert güç çerçevesinde kimlik temelli çatışmaların çözümlenmeye çalışıldığı ilginç bir yapı var. Ekonomik olarak kimsenin serbest pazarla sorunu yok; fakat bunun nasıl düzenlenip yönetileceğiyle ilgili sorunlar ortaya çıkıyor. Yani devletin sert, güvenlik temelli bir politika uyguladığını görüyoruz. Bu anlamda, bir kopuş, bir boşluk var Türkiye’de. Sert politika fakat serbest pazar ilişkisi. Ancak, ilginç bir şekilde, 2000’li yıllarda bu boşluk bugün yumuşak güç dediğimiz demokratikleşme referansıyla, ekonomik istikrarla, planlı bir Avrupa Birliği süreciyle doldurulmaya çalışılıyor. 2000’li yıllar o anlamda yumuşak gücün Türkiye’de biraz uygulanır olduğu yıllar. NPQ | Peki yeni dönemde muhafazakâr yaklaşımlar ve ulusalcılık kendine alan bulabilecek mi yoksa yumuşak güç politikaları uygulanmaya devam mı edilecek? KEYMAN | Türkiye’de bir dönüşüm süreci yaşanıyor. Bu dönüşüm süreci henüz tamamlanmış değil. Belli sorunlar da var. 1990’larda Türkiye’deki kimlik temelli çatışmalar ve bu kimlik temelli çatışmalara karşı geliştirilen sert müdahaleler çözümlenemiyor. Gerçi Abdullah Öcalan’ın yakalanmasıyla Kürt sorunu belli bir değişim ve yeni döneme girmiş oluyor ama, İslam’ın yükselişi ve insan hakları bağlamında bugünkü Amerika’ya benzer olarak kimlik temelli çatışmaların olduğu bir alanda bunların tamamen sert güce ve güvenlik ideolojisine dayalı bir şekilde çözülmeye çalışılması, çözümden çok sorunları pekiştiriyor. O yüzden de 1995–2000 dönemiyle, 2000-2005 dönemini karşılaştırırsak ve bu karşılaştırmayı bu mülakatın içinde sert güç, yumuşak güç temelinde yaparsak o zaman 1995-2000 yıllarında Türkiye’de şöyle bir talo ortaya çıkıyor. Bir ekonomik değişim var. Bu değişimin serbest pazara dönük referansı herkes tarafından kabul ediliyor. Fakat bunun yanı sıra kimlik temelli çatışmalar devam ediyor. Kültürel alan tamamen çatışma alanına dönüşmüş durumda ve bunun siyasallaşması var. Bunun terörle eklemlenmesi var. Kürt sorunu ve İslami kimliğin yükselmesine devletin vermiş olduğu sert güç temelli bir tepki var. Türkiye’de ekonomik, kültürel ve de siyasi alanın istikrarsızlığını ortaya çıkaran devlet-merkezci, toplumdan kopuk bir siyaset anlayışının, yolsuzluklarla, rüşvetlerle sarmalanmış bir halini görüyoruz. İçine kapanık bir Türkiye var. Bu Türkiye, kendini sadece komşuları ve jeopolitik konumuyla beraber düşünüp sert güç temelinde meşrulaştırıyor. 2000 yılından itibaren değişimler olduğunu görüyoruz. Bu değişimlerin temelinde 2001 yılındaki ekonomik kriz yer alıyor. Ayrıca Türkiye-AB ilişkilerinde 11 Eylül sonrasında dönüşen dünyanın etkisiyle bir derinleşme yaşanıyor. Bu sürteçte Türkiye’den yumuşak güç temelinde bir rol istendiği anlaşılıyor. Yumuşak güç temelinde kuvvetli bir Türkiye, jeopolitik olarak da kuvvetlidir. Yani demokratikleşme alanında önemli adımlar atmış, devlet toplum ilişkilerinde demokratikleşmeyi yerleştirmeye çalışan ve aynı zamanda sosyal adalet ve ekonomik istikrar temelinde ileriye dönük bir şekilde hareket eden bir Türkiye, jeopolitik olarak da önemli oluyor. Dolayısıyla, 1995’lerden farklı olarak Türkiye’nin önemi, yumuşak gücü daha fazla siyasetin göbeğine oturttuğu zaman oluyor. Aslında 11 Eylül sonrası dünyada demokratikleşme reformları yapan, bireysel ve grupsal hak ve özgürlüklerde belli açımlar sağlayan tek tük ülkeden biri Türkiye. Tabii bu Türkiye’nin kendi iç dinamikleriyle olduğu kadar AB sürecinin derinleşmesiyle de olan bir gelişme. Ama AB sürecinin derinleşmesi de 11 Eylül sonrası Türkiye’nin dünyada artan önemiyle ilgili; 11 Eylül sonrası dünyada önemi artan Türkiye’nin yumuşak güç referansındaki kimliğiyle ilgili; Müslüman toplum laik devlet, çokkültürlü toplumun laik devlet içinde yaşayabilmesi gibi. Böyle bir dönüşüm süreci yaşıyor Türkiye ve bu dönüşüm süreci tamamlanmış değil. Türkiye’yi geriye çekmek isteyen; hâlâ sert güç, yani güvenlik, ulusal bütünlük, devlet bekasını korumaya çalışan bir yapı var. Bir de dönüşmeye dönük ve bu dönüşmenin Türkiye için önemli olduğunu söyleyen bir yapı var. O yüzden de bugün Kopenhag Kriterlerinin uygulamaya sokulmasındaki temel referanslardan bir tanesi olan Kürt sorununda, Alevilerle ilgili sorunda, Müslüman olmayan azınlıkların kültürel haklarını ifade etme ve kurumsallaştırma bağlamında yaşananlar, bu dönüşüm sürecinin sancıları. Demokratik açılımların, yani yumuşak gücün Türkiye’nin güçlü olmasına katkıda bulunacağını düşünenler var. Bir de 1995’lerden bu yana Türkiye’nin sert gücünü kullanması gerektiğini söyleyen şüpheciler var. Bu dönüşüm sorunları aslında bir anlamda yaşanması gereken şeyler. Tüm bu sorunlar, Türkiye’nin bugüne kadar pek bir şey yapmadığı ancak çözüldüğü anda Türkiye’yi daha güçlü konuma getirecek türden. NPQ | Batı merkezlerinde İslam’a karşı geliştirilen söylemin Türkiye’ye yansımaları neler olabilir? KEYMAN | 28 Şubat döneminden sonra İslami kimliğin bir öğrenme sürecine girdiğini düşünüyorum. Bu öğrenme sürecinde şöyle bir durum ortaya çıkıyor. Bir yanda İslami kimlik içinde daha ılımlı, ekonomik ve kültürel anlamlarda demokratikleşmeyle birlikte yol alan ve Türkiye’nin devlet ve din işlerindeki seküler yapısını rahatsız etmeyen bir yapı var. Diğer yanda, aynı anda bu yapıya alternatif olarak gelişen dinsel yapılar ve onların toplumda başarılı olma ve yaygınlaşma şansları var. Esasında AKP ve bu anlamdaki yenilikçi kanat bunu temsil ediyor. Böyle olduğu içindir ki 3 Kasım seçimlerini kazandılar ve ondan sonraki 28 Mart yerel seçimlerinde de bu kazandıkları başarı topluma yaygınlaşır hale geldi. 28 Şubat’ta şöyle bir olgu geldi gündeme: İslami bir anlayış var ve bu Türkiye’de yasalarla engellenip ortadan kaldırılacak bir şey değildir. Türkiye İslami olguyla ve farklılaşmış İslami bir kimlikle beraber yaşamayı öğrenmek durumundadır. Buna karşın İslami kimliğin de Türkiye’nin ve devletin laik ve seküler yapısına bir anlamda kendisini uyumlu hale getirmesi gerekmektedir. Buna bağlı olarak, kendisini ılımlılaştıran, devletle ve rejimin nitelikleriyle çarpışmayan, bir anlamda kendini merkez sağa dönüştüren yapı Türkiye’de başarılı olabilir. Bunu İslam öğrendi. Fakat öte yandan bunu pekiştirme durumunda olan 11 Eylül sonrası dünya var. Bu dünyada, Amerika’nın terörizme karşı küresel savaş adına Ortadoğu’dan başlayan dünyayı yeniden yapılandırma sürecinde, demokrasiyle İslam yan yana gitmesi gereken unsurlar. Çünkü, her ne kadar söylenmese bile bugün küresel terörizme karşı küresel mücadele derken, esasında “İslami terörizm”e karşı küresel mücadeleden konuşuyoruz. Onun için “İslami terör” deyip, bunu totalleştirip, tüm Müslüman dünyaya yaydığınız zaman ve her Müslüman’ı potansiyel terörist olarak gördüğünüz zaman buradan bir yere gitmeniz mümkün değil. Bunun için burada ara yöntemler ve ara aktörler de önemli. Bence AKP’nin 28 Şubat sonrası tanımladığı ılımlı yapısıyla, Amerika’nın Ortadoğu’da yeniden yapılanma sürecinde aramış olduğu aktör, yani ılımlı ve demokratik İslam ve seküler yapı kesişti. O yüzden de AKP Hükümeti Amerika’nın çok ilgisini çeken bir hükümet oldu. Çünkü, Ortadoğu’nun yeniden yapılanmasında rejim değişikliği ve bu rejim değişikliğinin meşruiyet unsuru olan demokratikleşme ve serbest pazarın olma referansı esasında Türkiye’ydi. Serbest pazarın kimse tarafından eleştirilmediği ve bununla birlikte bunu yönetme iddiasında olabilen ılımlı bir İslami yapıya sahip Türkiye. O anlamda AKP’yi çok güçlendirecek bir konjonktür yaşanmaya başladı. Bunu başarması için AKP’nin kendini serbest pazardan çok demokrasiyle bağlamlandırması, kendisini merkez sağ bir parti olarak konumlandırması gerekiyor. Türkiye’de İslam’ın sosyolojik ve kültürel temeli de var. Bu kültürel temel bir taraftan İslam’ı öteki olarak konumlandırırken, diğer taraftan bugün AKP’nin temsil etmiş olduğu Sünni İslam’ı Diyanet İşleri Başkanlığı’nın özüne kadar getiren, egemen ideoloji haline getiriyor. O yüzden AKP bu rahatlığı yaşarken, kendi tabanı, üzerine oturmuş olduğu İslami yapı temelinde Amerika’yla ve Ortadoğu’da olan bu gelişmelerle çelişkiye girme durumuna düştü. Bu üç boyutlu oldu. Bunlardan biri, İsrail sorununun, Ortadoğu’daki Müslüman kesim tarafından tüm sorunların anası olarak görülmesi. O yüzden, İsrail ve Amerika’daki yeni muhafazakâr ideolojinin mevcut yapısı, AKP’yi İsrail-Filistin sorununda taraf olma zorunluluğuna yöneltti. İkincisi, Irak’ta öldürülenlerin Müslüman olması. Üçüncüsü de son Felluce’den sonra yaşadığımız durumda, Irak’ın sadece Müslüman değil, Sünni ve Şiilerden oluşan bir yapıya sahip olması. O yüzden de Felluce’de örneğin yapılanlara itiraz eden AKP’nin Şiilere yapılanlara itiraz etmemesi gibi, garip, Sünni İslam yaklaşımından kaynaklanan kendi iç çelişkileri var. O yüzden de AKP’de de yapısal bir çelişki var gibi. AKP; bir taraftan dünya konjonktürü, bir taraftan Türkiye’nin geçirmiş olduğu dönemin bu yumuşak güç yapısı içinde önemli bir aktör olurken, diğer taraftan üzerine oturduğu taban, ideoloji ve kimlik temelinde bu olayı yürütememe gibi bir çelişki yaşıyor. Bu anlamda sorun çıkıyor. Bir taraftan önemli görünürken, diğer taraftan da önemli görünmesini gerektirecek işleri yapmakta zorlanıyor. Örneğin, Irak’ta Amerika’yı desteklemesi gerekirken, Irak’ta öldürülenler Müslüman oluyor. Ortadoğu’da, yani Büyük Ortadoğu Projesi içinde Amerika’nın Türkiye’ye atfetmiş olduğu rolü yerine getirmekte önemli bir hale gelirken, öteki taraftan bunun gereklerini yapmada büyük bir çelişki yaşıyor. Çünkü orada İsrail’in yanında yer alması gerekiyor. Halbuki Müslüman kimlik bunu engelliyor. Irak bağlamında da, İslam’ı belli bir Müslüman yorum üstüne kurduğunuz için Sünnilerle Şiiler arasındaki ilişkilerde tam olarak kendinizi konumlandıramıyorsunuz. Şiiler bugün seçimlerden galip çıkmış taraf ama, Irak’taki direnişi Sünniler götürüyor. Öbür taraftan AKP bu olayda önemli hale gelmişken, kendi kimliği de Sünnilik üzerine kurulduğu için çelişki yaşıyor. -O yüzden yumuşak güç denen şey sadece medyaya, Madonna’ya referans verilecek bir şey değil.- Yumuşak güç, demokrasiye doğru iç’ten dönüştürmesi gereken bir şey. Fakat yukarıdan aşağıya sert temelde olduğu zaman, onun konumlandırmış olduğu AKP bile bu süreçte ciddi bir çelişkiye düşüyor. Örneğin, Ortadoğu’daki bir diğer örnek İran, içindeki mücadelede toplum değişimini rıza yoluyla kendi içinde yapabilirse, başarılı olabilir. NPQ | “Küresel Dünyada Vatandaşlık: Avrupa Sorunlar, Türkiye Deneyimler” adlı çalışmanızdan yola çıkarak sormak istiyorum: Yumuşak gücün sağlanmasında önemli eksenlerinden biri olan vatandaşlık rejimiyle ilgili görüşlerinizi biraz açar mısınız? KEYMAN | Türkiye’de bugün AB süreci ve Kopenhag Kriterlerinin uygulamaya sokulmasıyla ilgili bir dönüşüm yaşanıyor. Bu dönüşümü olumlu ve olumsuz olarak görenler var. Kopenhag Kriterlerinin uygulamaya sokulmasını ne şekilde algıladığımız önemli. Esasında en genelde Kopenhag Kriterleri bireysel insan hak ve özgürlüklerinin belli bir demokratik platformda yaşanması. Türkiye’de siyasal anlamda demokrasiyle ilgili bir sorun yok. Ancak, demokratikleşmenin devlet toplum ilişkilerine yerleşmesiyle ilgili sorunlar var. O anlamda, örneğin kadın haklarında bir demokrasi eksiği var. Bireysel hak ve özgürlükler bağlamında bir demokrasi eksiği var. Türkiye demokratikleşmesini norm haline getirmiş fakat yerleştirememiş. Daha basit olarak ifade edecek olursak, Türkiye yasalarla demokratik reformlarını tamamlamış, fakat bunu uygulamaya sokmakta sorunlar yaşıyor. Böyle düşündüğünüz zaman, Türkiye’de 1980’lerden başlayan, 1990’larda iyice ortaya çıkan kimlik sorunları var. Bunlar önceden de olmasına rağmen artık küreselleşen dünyada bir dil buluyorlar ve kimlik sorunlarına çözüm önerileri istiyorlar. Bu öneriler bireysel ve kurumsal hak ve özgürlüklerle ilgili. Burada iki nokta dikkat çekiyor. İlki 1990’larda olduğu gibi bu taleplere güvenlik temelli yaklaşıldığında sorunları çözmüş olmuyoruz; ancak, pekiştiriyoruz. Sorunlar derinleşiyor ve bu, toplumsal taleplerin artmasına neden oluyor. İkincisi, AKP Hükümeti’nin yaşadığı temel paradoks. Bu sorunların birçoğu kimlik temelinde yaşanıyor; cinsel, azınlık ya da dinsel kimlik temelinde. Fakat karşılaştırmalı baktığımız zaman, bu kimlik temelinde olan sorunları kimlik temelinde çözmek mümkün olmuyor. O yüzden de bugün dünyanın yüz yüze kaldığı soruyla, Türkiye de yüz yüze kalıyor. Eğer var olan sorunların kimlik temelli olduğunu kabul edeceksek ve bu sorunları engellemenin ve bastırmanın çözüm olmadığının ve bu sorunları ortadan kaldırmadığının farkındaysak, aynı zamanda bu sorunlara çözümün kimlik temelinde olmadığını da biliyorsak, o zaman bu sorunları nasıl çözeceğiz? Burada yumuşak güç bağlamındaki vatandaşlık önem kazanıyor. Vatandaşlık şunu söylüyor. Türkiye’de bu sorunu yaşayıp çözüm arayanlar aynı zamanda Türk vatandaşı. O yüzden de kimlik temelinde yapılan her talep, esasında bir vatandaşlık hakkı talebi de içeriyor. Burada böyle bir şey tartışılıyor. Acaba kimlik temelli sorunları tartışmak, o sorunları kimlik temelinde çözmeyi mi gerektirir yoksa bu sorunları tanıyıp bu sorunlara vatandaşlık ekseninde yanıt bulabilir miyiz? Kimlik temelinde Kürt sorununa baktığımız zaman görüyoruz ki, AKP, konuya kimlik temelinde yaklaştığı için çelişki yaşıyor. Kürt sorunu temelinde aktif olmuyor. Oysa AKP Sünni Müslüman kimliğiyle iligili sorunlara çözüm bulunmasını istiyor; fakat Alevilerle ilgili sorunlarda Diyanet İşleri’nin düzenlenmesinde o kadar çözüm arayıcı değil. Diğer yandan, kadın sorunu temelinde, türban sorununu konu ettiğini ancak diğer kadın sorunlarına değinmediğini görüyoruz. O yüzden kimlik temelli şeylerde kendi sorununa çözüm bulurken diğerlerine çözüm bulmada aktif olmayan bir yapı oluşuyor. Aynı şey Kürt sorunu için de söz konusu Kürtlerin kimlik talepleri ve çözüm önerilerini Kürt temelinde yaptığınız zaman, birdenbire, bugün tartışıldığı gibi kurucu unsura kadar giden bir milliyetçilik söylemine kapılabiliyorsunuz. Aynı zamanda Yugoslavya ve Sri Lanka örneklerinde olduğu gibi, kimlik temelinde çözüm bulduğunuz zaman bu parçalanmaya gidebilir. Kimlik talebinde bulunan insanlar aynı zamanda vatandaş hakkı talebi de yapıyorlar. O yüzden de kimlik talebinde bulunanlar eksiklik hissettikleri için bu talebi yapıyorlarsa, bu eksiklik aynı zamanda vatandaşlık alanında da yaşanıyor. Bugün Türkiye’de yasal düzeyde herkes eşit vatandaş, fakat uygulamada bazı insanların birinci sınıf, bazılarının ikinci sınıf vatandaş olduğunu görüyoruz. Bu doğrultuda vatandaşlık, kendi vatandaşları arasında ortak dil kurup çokkültürlülüğü tanıyan, bu çokkültürlü alan üzerinde genişleyen ve bu bağlamda farklı kimliklerin birbirleriyle ilişkilerinde tutunmak zorunda oldukları sorumluluk anlayışını da gündeme getiren bir dönüşüme neden olur. Şu anda bir tartışma başlangıcı var. Bu tartışmanın vatandaşlık ekseninde yapılması gerektiğini düşünüyorum. Sert güç temelindeki engellemeyle bu sorunlar bir yere gitmiyor. Buna çözüm, yumuşak gücün ekseni olan vatandaşlığın, yumuşak gücün öbür ekseni olan kimlikle denge içinde olması. Çünkü kimliğin etnik ve dinsel milliyetçilik gibi sert güce kaydığını görüyoruz. NPQ | Yeni dünya düzeninde ulus-devletin fonksiyon ve gücü nasıl değişecek? KEYMAN | 1990’ların başındaki neo-liberal küreselleşmede, tarihin sonu tezinin öngördüğü ulus-devletin ortadan kalkacağı saptamasının yanlış olduğu ortaya çıktı. Dünya çapında yaşanan işsizlik ve yoksulluk düşünüldüğünde, bu tip sorunlara ulus-devletsiz çözüm bulmanın mümkün olmadığı anlaşıldı. Aynı şekilde 1990’lardan bugüne yaşadığımız süreçte ulus-devleti sadece güvenlik ideolojisi olarak görmek de mümkün değil. Toplumsal talepler artık önemli. Bugün küreselleşmeden konuşulurken esasında ulus-devletin de dönüşüm sürecinden konuşuluyor. Bugün ulus-devleti önemi kaybolan bir yönetim aygıtı olarak değil, dönüşüm sürecindeki bir yapı olarak konuşuyoruz. Ulus-devletlerin fonksiyonlarında ciddi bir dönüşüm süreci yaşanacaktır ve yaşanmaktadır. Bu anlamda ulus-devlet; demokratikleşme, ekomonik kalkınma ve sosyal adalet sorunlarının çözümlerinin önemli referans noktalarındandır. Fakat, bir yerlerde tek tek ulus-devletler olduğu gibi belli yerlerde bölgesel anlamda işbirliği içinde olan ulus-devlet de olabilir. Bu dönüşüm, yumuşak güç temelinde olan bir dönüşümdür. Yani sadece devlet merkezci bir siyaset anlayışıyla olabilecek bir şey degil. O yüzden ben bunu devlet merkezci siyasetin bittiği ve ulus-devletin öneminin arttığı bir dönem olarak değerlendiriyorum. Ulus-devleti topluma karşı koruyan milliyetçi fantezilere bürünmüş bir siyaset anlayışının bittiği bir dönem olarak algılıyorum.   (0) yorum   Dec 08      İki Ruhlu Avrupa ORHAN PAMUK fan | 08 Aralık 2008 17:26 | 0 fav | etiket: iki ruhlu avrupa orhan pamuk      İki Ruhlu Avrupa ORHAN PAMUK, TÜRKIYE’NIN EN TANINAN ROMANCISI, “BENIM ADIM KIRMIZI”, “YENI HAYAT” VE “BEYAZ KALE” GIBI KITAPLARININ ARDINDAN YAYIMLANAN SON ROMANI “KAR”, TÜRKLERIN YÜREKLERINDEKI VE ZIHINLERINDEKI LAIKLIK, MILLIYETÇILIK VE ISLAM ÇATISMALARINI ISLIYOR. KASIM AYININ BASLARINDA, NPQ YAYIN YÖNETMENI NATHAN GARDELS, PAMUK ILE BIR SÖYLESI YAPTI. NPQ | Toplumu çürüten “Allahsız” kimseleri öldürmeye odaklanmış radikal İslamcılar’ın imgeleminin içine kendini yerleştirmiş bir romancısınız; Amsterdam’da sokak ortasında Theo Van Gogh’u vurup sonra da boğazını keserek öldüren genç Faslının aklından neler geçiyordu sizce? (Van Gogh, muhafazakâr İslam kültürlerinde kadına yönelik davranışları eleştiren bir film yapmıştı – yayımcının notu.) ORHAN PAMUK | İslamcı köktendinciler olarak adlandırılan bu kimselerin gerçekleştirdiği vahşetin ve hoşgörüsüzlüğün hiçbir mazereti olamaz. Son 20 yıldır, tıpkı Van Gogh gibi köktendinciler tarafından öldürülmüş pek çok laik biliyorum; bu insanlar dinsel baskı karşısında yılmaksızın ifade özgürlüğünü savunuyorlardı. Siyasal olarak bu köktendincilerden nefret etsem de, bunlar, Usame Bin Ladin gibi dünya için tehlike oluşturduklarından benim düşmanım olsalar da, romanım “Kar”da köktendincilerin karanlık sularına girdim; bunun nedeni, bu kişilerin kafalarında neyin olup bittiğini anlamak istememdi. Neden bu kadar öfke duyuyorlardı? Aslında bu, konuşma özgürlüğünü anlayamamış bir insandır; bu kişi, kendi bildiği doğrulardan söz etmeyen ve hayalindeki saflığı kirleten her sanat yapıtı karşısında kolayca öfkelenebilir. Bu kişi, yaptıklarına yanıt olarak karşısındakini öldürmekte kendini özgür hisseder. Bu kişi, Avrupa’da göçmen olarak bulunan, özellikle de camiler ve iletişim ağları yoluyla bir araya gelen Müslüman azınlığın öfkesini de dışavurmak istiyor. İtildiklerini, hor görüldüklerini, temsil edilmediklerini duyumsuyorlar. Tüm o servetin içinde yoksul durumdalar ve yaşam koşulları berbat. Benim düşüncem o ki, İslam çoğunlukla bir bahane. Öfke daha çok ulusal, Batı karşıtı duygular niteliğinde. Kendilerini görmeyen düşman ülkeye ve kültüre karşı gözü dönmüş bir kızgınlık var. Yok olmuşlar da görünmüyorlarmış gibi hissediyorlar. Dikkate alınmıyorlar. Türkiye’de de milliyetçi, Batı karşıtı duyguların kendilerini İslam’a yönelik bir sempati biçiminde dışavurduğu görülebiliyor. Ama bu daha çok bizim ülkemizle Batı’nın zengin ülkeleri arasındaki servet farkına kızgınlıktan kaynaklanan daha ortak bir milliyetçi duygu. NPQ | V. S. Naipaul’un “orada bir yerlerde (İslam dünyasında) kendi başarısızlığının nedeni olarak başka bir uygarlığın, Batı’nın başarılarını gören bir öfke seli var” sözlerine katılıyor musunuz? PAMUK | Naipaul, sömürgecilik-sonrası yoksul ülkelerin orta sınıflarını çok iyi anlıyor ve söylediklerinde bir yere kadar haklı. Ama Birleşik Devletler’in başını çektiği Batı, pek çok hata işliyor –örneğin, Irak’ın işgal edilmesi, bu savaştaki barbarlık ve Filistin’deki ağır işgale verdiği destek; bu hatalar yalnızca Müslümanları değil, tüm dünyayı öfkelendiriyor. Bu öfke yaratan saldırganlığa ve diğer politikalara da dikkat çekilmeli. Bu sorunlar yalnızca o yoksul, kafası karışık, mutsuz, sefil, yanlış temsil edilen, milliyetçi kalabalıklardan değil, aynı zamanda Batı’nın tutumlarından da kaynaklanıyor. NPQ | Hollanda gibi hoşgörülü bir ülkenin İslam adına bir sanatçıya saldıran teröriste vereceği uygun yanıt ne olabilir? PAMUK | Aşırılık yanlısı teröristlerle bu teröristlerin ait olduklarını sandıkları İslam uygarlığı arasına çok kalın bir çizgi çekilmeli; bu, medya tarafından çokça silinen bir çizgi. Hollanda’da Van Gogh’un öldürülmesinden sonra pek çok Türk okulu saldırıya uğradı ve kundaklandı. Ama Türkiye’de biz liberal laikler, bunun Hıristiyan uygarlığı tarafından yapılmış bir eylem olduğunu ilan etmedik. Hayır, biz, böyle şeyler yapanların Avrupa’daki ırkçılar ve aşırı milliyetçiler olduğunu söyledik. Türkiye’de yalnızca köktendinci gazeteler Hıristiyanlığı suçlayan bir tutum almışlardır. Ama Batı’daki medya için İslam’ı suçlamak işin kolayı. Aslında okul ve cami kundaklamakla Van Gogh’u öldürmek arasında bir fark yok. NPQ | Mesele yalnızca terörist eylemler değil, aynı zamanda muhafazakar Müslüman göçmenlerin, diyelim kadın haklarına ya da homoseksüelliğe hoşgörülü ve liberal yaklaşan Avrupa normlarını kabul etmedeki isteksizlikleri. Pim Fortuyn’dan Van Gogh’a ya da Oriana Fallaci’ye kadar kendini “postmodern popülist” adlandıranlar kimseler, tam da bu nedenle, çatışmanın nedeninin gerçekten de muhafazakâr İslam kültürü olduğunu söylemişlerdi. PAMUK | Oriana Fallaci’nin İslam görüşü gerçekliğe dayanmıyor. Gerçekte var olmayan bir dine ilişkin hayali bir kurmaca. Müslüman göçmenlerin iki, üç ya da dört kuşaktır yaşadığı ülkelerdeki bütünleşmenin başarısızlığından gene büyük ölçüde o ülkeler sorumlu. Bu bir tek İslam’ın, Türkiye’nin ya da Fas’ın başarısızlığı değil, aynı zamanda Almanya’nın, Hollanda’nın ve Fransa’nın da sorunu. Yeni göçmenlere gelince, söz konusu muhafazakâr hoşgörüsüzlük bir sorundur, katılıyorum. Ama o yoksul ve ağır işlerde çalışan Müslümanların okullarıyla camilerini yakanlardaki hoşgörüsüzlük de sorundur. NPQ | Ama Müslümanlar Avrupa’da yaşayacaklarsa, eninde sonunda kendilerini kabul eden ülkenin liberal kültürel normlarına direnmek yerine, onları kabul etmeleri gerekmez mi? PAMUK | Yalnızca Avrupa’da değil, Türkiye’de de öyle. İslam toplumları homoseksüellere, kadın haklarına, azınlık haklarına karşı hoşgörülü olmalılar; bu, bizim de bugünlerde Türkiye’de yaşadığımız bir sorun. Ama bunlar İslam toplumları içindeki sivil toplumla, liberallerle, demokratlarla, laiklerle başarılmalı, Amerikan bombalarıyla ya da uygarlıklar hakkında hayali genel yargılar üretmekten zevk alan milliyetçi ve bayağı entelektüellerle değil. NPQ | Avrupa’daki Müslüman varlığı yalnızca göçmenlerle değil, Türkiye’nin Avrupa Birliği üyeliği konusunda da gündeme geliyor. Sizce Türkiye, üyelik hakkı kazanmak için –Türkiye’de bazı radikal İslamcıların ve milliyetçilerin dalga geçtikleri gibi– “Avrupa’nın taklidi” mi olmalı? PAMUK | “Kar” romanımda, Kars’taki İslamcılar, İstanbul’dan gelmiş ve bir süre Frankfurt’ta yaşamış olan, kendi insanlarını aşağı gören, Avrupalı olmak isteyen Ka ile dalga geçiyorlar. Bu benim görüşüm değil. Haklı değiller. Yüzyıldan fazla bir süredir Türkiye Batılılaşmak için inanılmaz bir çaba gösteriyor. Değişime kızan bu muhafazakârlar, İslamcılar ya da Batı-karşıtları, biz liberal laikleri “Avrupa’nın özentileri”, taklitçiler olarak adlandırıyorlar. Bunu umursamıyorum. Türkiye kendi yoluyla –Avrupa’nın dışında– Batılılaşmış ve modernleşmiştir. Artık “taklit Avrupalılar” olma düzeyini çoktan aşmış durumdayız. Öte yandan romanımda dikkat çektiğim bir başka nokta da şu: İnsanlar bu Batılılaşma yolunda gitmekten hoşlanmıyor diye, onları bombalamamalı ya da öldürmemelisin. Hor görmemeli, onlara aptal dememelisin. Duydukları huzursuzluğu, öfkeyi anlamak ve bununla ilgilenmek zorundasın. Duydukları korkuya ve güvensizliğe karşı merhamet göstermelisin. Dünyayı küreselleştirmek istiyorsan, bunu yapmak zorundasın. Bu zor bir görev. İşi yalnızca Oriana Fallaci gibi ahmaklara bırakamazsın; bunların benim dünyama ilişkin son derece bayağı bir anlayışları var. Bir uygarlığı ileriye götürmeye çalışmak ile, öfkeli de olsalar, siyasal olarak tamamen yanlış bir retorikle de doldurulmuş olsalar, insanlara karşı mide bulandırıcı bir tutum almak arasında bir fark olmalı. NPQ | Müslüman göçmenler tüm Avrupa’da büyük azınlıklar halini aldıkça, hele bir de Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılması durumunda, Avrupa’nın da “Kar” kitabındaki kararsız olay kişileri gibi “iki ruhu” olmayacak mı? PAMUK | Evet iki ruh; bu bizim Türkiye’de ve Avrupa’da ortak özelliğimiz. Eğer Türkiye, diyelim bir 15 yıl içinde Avrupa’nın parçası haline gelecekse, kesinlikle kökten biçimde değişmek zorunda. Ama Avrupa da öyle. Avrupa daha demokratik, çok dinli, kendine güvenli bir toplum olarak kendini yeniden kurmalı, yeniden düşünmeli; dine ya da peri masallarına değil, hoşgörülü bir milliyetçilik karşıtı görüşe dayanmalı. NPQ | Ama romanınızda, “iki ruhlu” baş kahraman Ka, sonunda Frankfurt’ta İslamcılar tarafından vurularak trajik bir biçimde ölüyor. Bu iki ruh birbirlerini çelmeliyorlar çünkü bir noktadan sonra uyuşamıyorlar. Türkiye ile Avrupa da böyle bir riskle karşı karşıya mı? PAMUK | Türkiye’ye bir ruhu, bir yaşam tarzını, bir varoluş biçimini dayatmaya çalışan bir sürü otoriter siyasetçi geldi. Bazıları askeri yollarla Batıcı laikliği dayatmaya çalıştı, bazıları ise Türkiye’nin sonsuza kadar gelenekçi ve İslamcı kalmasını istedi. Bu yaklaşım, Türkiye’de demokrasiyi yok etti. 1980’deki darbenin sorumlusu da bu anlayıştır. İki ruha sahip olmak iyi bir şeydir. Tıpkı bir insan gibi, bir ülkenin de iki ruha sahip olabileceğini anlamalıyız. Bu ruhlar birbirleriyle durmaksızın bir diyalog halindeler; birbirleriyle dalaşıyor, birbirlerini değiştiriyorlar. Demokrasi demek, kesinlikle bu iki ruh arasında diyalog sağlanabilmesi demektir. NPQ | Gene de, hiçbir mutlak doğruya inanmayan bir postmodern toplumla, mutlak doğruya inanç üzerine kurulmuş bir uygarlık arasında bir noktadan sonra uyuşmazlık doğmaz mı? PAMUK | İslam’ın modernlikle ya da laiklikle uyuşamaz olduğuna ilişkin bu fikir, köktendinci mantık tarafından da benimseniyor. Liberaller, demokratlar ya da Batılı düşünürler İslam üzerine bu tür genel, kaba ve değişmez özler olduğunu varsayan gözlemler yapmayı, ayrıca ikide bir, bazılarını kendilerinin uydurdukları yeni sorunlar gündeme getirmeyi artık bırakmalılar. Osmanlı İmparatorluğu’nda İslam’ın tüm tarihi, Kitap’ta yazanla tarihte olan, dünyada yaşananlar arasında oluşmuş bir sentezdir. İslam kendi başına saf bir şey değildir; dünyada olup bitenle, tarihle bağlantılıdır. İslam uzun süredir Batı’nın varlığından ve dünyadaki durumdan etkileniyor. Orada bir yerde saf bir İslam yok. Buna ancak köktendinciler inanır. Türkiye’de olanlara bir bakın. Bir zamanlar İslamcı olan bir partimiz, şimdi Türkiye’yi Avrupa Birliği’ne sokmak gibi bir tarihsel görev üstlenmiş, halk tarafından da desteklenen az çok Batı tarzı bir partiye dönüştü! Bu çok ölçülü bir yaklaşım ve pek çok Türk de buna ikna olmuş durumda. NPQ | İki yıl önce Davos’ta, Türkiye’nin ılımlı Müslüman lideri Başbakan Erdoğan, başı örtülü olan eşiyle birlikte bir resepsiyon verdi. Resepsiyonda, radikal İslamcılar’ın protestosu yüzünden Nijerya’dan ayrıldıktan sonra Londra’da yapılan Dünya Güzellik Yarışması’nı henüz kazanmış olan (başı açık) Türk güzellik kraliçesi de bulunuyordu. Yeni Türkiye imajı bu mu? PAMUK | Evet. Bugünlerde Türkiye’de yazar olmanın eğlenceli yanlarından biri de, önceden hesaplanmadan oluşmuş ironik imajlar bolluğu içinde olmanız. Bunları izlemek ve yazmak büyük bir eğlence. Her iki taraf da biraz utangaçtı: güzellik kraliçesiyle yan yana bir İslamcı politikacı; Müslüman bir başbakan tarafından desteklenen güzellik kraliçesi, tuhaf bir var oluş –pek sık rastlanan bir görüntü değil. Bu, gerçekte yaşananlar hakkında çok şey söylüyor. Daha fazlasını da göreceğiz. Bu da beni mutlu ediyor. Bu ironilere gülebildiğimizde, gerilimler yumuşayacak.   (0) yorum   Dec 08      AMERİKANIN YUMUŞAK GÜCÜNE NE OLDU fan | 08 Aralık 2008 17:25 | 0 fav | etiket: amerikanın yumuşak gücüne ne oldu      AMERİKANIN YUMUŞAK GÜCÜNE NE OLDU ?   ABD'nin Yumuşak Gücüne Ne Oldu? NPQ YAYIN KURULU ÜYELERI; SABAH GAZETESI KÖSE YAZARI EMRE AKÖZ, YENI SAFAK GAZETESI KÖSE YAZARI DÜCANE CÜNDIOGLU, IKTISATÇI YAZAR MEHMET ALI KILIÇBAY, ILETISIM UZMANI ALI SAYDAM, SABAH GAZETESI BASYAZARI ERDAL SAFAK VE HUKUKÇU MEHMET KENAN TEKDAG, “ABD’NIN YUMUSAK GÜCÜNÜN (SOFT POWER) YÜKSELIS VE DÜSÜSÜ”NÜ TARTISTI. MEHMET KENAN TEKDAĞ | Orijinal NPQ’daki kapak konusu olan “Amerika’nın Yumuşak Gücü”nün Yükselişi ve Düşüşü’nü değerlendirirken meseleye Amerika cephesinden bakmak yerine o güce maruz kalan ülkelerdeki duyguların hizasından bakabilmek gerekir. Bu tartışmamıza Türkiye’de gerçek anlamıyla yaygın bir anti-Amerikanizm’in tezahür edip etmediğini değerlendirerek başlayabiliriz. Örneğin ben, Amerika’ya karşı Türkiye’de Irak savaşından sonra ortaya çıkan hoşnutsuzluğun derin bir karşı dalga olduğunu sanmıyorum. MEHMET ALİ KILIÇBAY | Amerika karşıtlığından çok, Bush karşıtlığından söz edebiliriz. ALİ SAYDAM | Tartışmayı Amerikan karşıtlığı boyutunda ele alırken, Nathan Gardels’ın makalesinde altını özel bir tonla çizdiği “yumuşak güç”ün de, “sert güç”ün de uygulamalarına bakmak gerekecek. Türkiye bulunduğu bölgede gücün bu iki türüne de de tanık oluyor. Asistanımın dün Marketing Türkiye’nin web sitesinden bulup bana mail’lediği bir habere dikkatinizi çekmek isterim. Amerikan Stratejik Karargâhı (United States Strategic Command), Irak savaşının dünyadaki medyada nasıl yansıdığının analizini yapabilmek için bir halkla ilişkiler ajansı arayışına girmiş. 90 milyon dolarlık bir konkur açılmış. Bu konkuru kazanacak olan ajans beş yıl boyunca bu işi yapacak. Amerika yabancı televizyon, basın ve elektronik medyada nasıl algılandığını istatiksel analizlerle görmek istiyor. 1 milyon, 2 milyon dolara hallolabilecek bir şeye 90 milyon para ayırıyor. Bu, şu demek: Bir örnek vererek açmaya çalışayım; çünkü daha dar biçimde de olsa mesleğimiz çerçevesinde yaptığımız bir danışmanlık hizmeti bu. Koçbank ile sonradan ortaklık yapmış olan UniCredito, Türkiye’ye daha adımını atar atmaz, henüz kararını vermemişken Bersay İletişim Danışmanlık’a geldi ve dedi ki: Türkiye’deki finans dünyasındaki gelişmelerin basın yansımalarını bizim için izleyin. Bunun anlamı şuydu: Kupür kesip yollamıyorsunuz. Gazetede, televizyonda çıkan finans sektörüyle ilgili haberleri tarıyorsunuz. Günlük raporlarınızla Türkiye’nin ekonomik yapısı, finans dünyası ile ilgili çıkan yorum, analiz ve önemli haberleri onlar için değerlendiriyorsunuz. Türkiye’deki ekonomik havayı koklama, piyasaları yakından tanıma konusunda bu raporlar ciddi bir rol oynuyor. Ticari bir kuruluş olan UniCredito’nun sadece Türkiye pazarı için talep ettiği bu rutin hizmetin Amerika Stratejik Karargâhı tarafından dünya çapında ve bu rakamlar boyutunda yapılıyor olması, şaşırtıcı gelebilir. Böyle kapsamlı bir çalışmanın ilk defa askeri bir kurum tarafından gündeme getirilmesini orijinal NPQ’daki makalelerde dile getirilen görüşlerle birlikte değerlendirdiğimizde şöyle bir yoruma varmak mümkün: Amerikalı düşünce adamları, kendi ülkelerinin algılanmasında bir sallanma, bir gerileme olduğunu tespit ediyorlar. Karargâh da Amerika’nın yıllardır yaratmaya çalıştığı demokrasinin Kâbe’si, özgürlüklerin savunucusu ülke algısının geriye doğru adım attığını hissetmiş ve bu durumdan paniğe kapılmış olmalı ki, dünya çapında böyle bir izlemeye, ölçümlemeye gerek duyuyor. Ancak Türkiye’nin gündem araştırmalarına bakılırsa, Amerikan aleyhtarlığı, entelektüel çevreler dışında, halk nezdinde, kamuoyunda Türkiye’de yükselen bir değer değil. KILIÇBAY | Şimdi ayırmak lazım; Amerikan aleyhtarlığı mı, Bush yönetimi aleyhtarlığı mı? TEKDAĞ I Bu noktada belki de sorgulanması gereken, Irak savaşı nedeniyle Türkiye’de ortaya çıkan hoşnutsuzluğun yanı sıra İslam dünyasındaki çok daha büyük boyutlarda ve büyüyerek artan anti-Amerikanizm’dir. İsrail-Filistin ilişkileri, Amerikan karşıtı dalgaları hangi oranda ve nasıl etkiliyor? Türkiye’de artan anti-Amerikanizm’in ise ne kadarı Amerika’nın Kuzey Irak’ta bir Kürt devleti kurmaya yönelik olarak müdahil olduğu politikalarla ilgilidir de, ne kadarı başka nedenlerle ortaya çıkmıştır? Şahsen, ülkemizde derin bir Amerika karşıtlığı yok derken şunu kastettim: Bugün bir Amerikalı en muhafazakâr şehre gitse, diyelim Kayseri’de bir kahveye veya Konya’ya gitse, karşısına kim çıkarsa çıksın, bir problem yaşamayacaktır. Bizim milletimiz mekânını ziyaret eden bir Amerikalıyı sempatiyle, hatta empatiyle karşılayacak ve yine güleryüzle uğurlayacaktır. Yani Amerikalı, milliyetinden ötürü ve dibimizdeki savaş nedeniyle de antipatik bir durumla karşılaşmayacaktır. Misafire “welcome” derler. Tıpkı daha önceleri Amerika’nın ürünlerine, yatırımlarına “welcome” denildiği gibi. Amerika’nın ilimleri, bilimleri, kültür ürünleri en ufak bir negatif reaksiyona maruz kalmadı ve kalmıyor. Türkiye karşılaştığı bütün uluslararası meselelerde Amerika’dan yardım talep etmedi mi? Anti-Amerikan cephede yer almak yerine, Amerika ile birlikte hareket etme, desteğini arama yönünde çabaları yoğunlaşır. Türkiye’de üniversite gençliği, İngilizceyi, Amerika’da okumayı, en önemli ideallerinden biri olarak görür. Amerika’da yaygın trendler, Türkiye’de, koşulsuz, online denebilecek bir hızda benimsenir. Camilerinde hiçbir zaman anti-Amerikan bir konuşma yapılmaz. Bugüne kadar dini topluluklarda Amerika’nın değerlerine karşı konuşmalar yapıldığını hiç görmedim, Türkiye’de, Irak meselesiyle önce “din kardeşlerimiz” duygusuyla başlayan, ama daha sonra buna ulusalcıların katılmasıyla biraz daha yaygınlaşan, daha çok görüntüde kalan bir Amerikan karşıtlığından söz edilebilir; ama onda da derinlikli bir karşıtlık bulunduğunu düşünmüyorum. Yani Amerika Türk kamuoyu açısından jest kabul edilen bir şey yapsa, hemen bahar havası oluşacağını ve sempatik bir ortamın oluşacağını düşünüyorum. SAYDAM I Türkiye’de Amerikan yumuşak gücünün bir düşüş trendi içinde olmadığını mı söylüyorsunuz? TEKDAĞ I Bir soft power başarısızlığından söz etmek mümkün olabilir. Ama bu, düşünüldüğü gibi, Amerika’nın çıkarlarına karşıtlık veya ülke ile Amerika’nın tercihlerini yan yana koyup, “Amerika bizi sömürüyor, Amerika bizi istemediğimiz bir statüde tutuyor, dolayısıyla Amerika’ya karşı bağımsız olalım” şeklinde, bağımsızlıkçı bir anti-Amerikanizm değil, zaman zaman basında izlediğimiz; somut, konjonktürel, uluslararası politikadaki bir çatışmanın ürünü olan “mesafeli bir duruş” olduğunu düşünüyorum. Diplomasi gereği daha önceki yıllara oranla Amerika’ya karşı çok yakın durulmadığı zamanlar oluyorsa, bunun tamamen uluslararası denge ilişkilerinden kaynaklandığını söyleyebilirim. Ortalıkta iki ülke arasında bir muhabbetten söz etmek mümkün değilse bunun nedeni Türk halkının ABD’ye karşı yükselen muhalefeti değil, belki “din kardeşlerimiz zulüm görüyor” duygusunun yansımalarıdır ve işte tam da bu noktada yumuşak gücün etkin işletilmediğinden söz edilebilir. KILIÇBAY I Şimdi aslında dünyada çok çeşitli anti-Amerikanizmler var. Yani, kıta Avrupa’sının politikaya dayalı, felsefeye dayalı, özellikle Fransa’nın başını çektiği, bir anti-Amerikanizm’i de var. Bu üstelik, Amerikan soft power’ına da karşı olan bir şey. Mesela Paris’e ilk McDonalds dükkânı açıldığı zaman Fransa ayağa kalkmıştı. Yani nasıl böyle “haute cuisine” memleketine siz uyduruk Amerikan fast food’unu sokuyorsunuz diye Fransa’da bayağı ciddi problemler olmuştu. Almanya da keza öyle. İngiltere’yi Avrupa dışı tutuyorum tabii, İngiltere başka bir şey. Ama Avrupa’da radikal bir anti-Amerikanizm var; bu, kendi kültürüne karşı kovboy kültürünü bir tehdit olarak algılayan, yüksek kültür yanılsaması demeyeceğim ama algılaması içinde Avrupa’nın Amerika’yı düşük kültür olarak görmesi, özellikle entelektüel çevrelerde söz konusu. Düşük, yaygın ve popüler kültür olarak görüyor Avrupa, kendi üst, yüksek kültürünün karşısında; böyle de bir şey var. Amerika’nın arka bahçesinin Amerika’ya karşıtlığı da var. Son zamanlarda Güney Amerika’da bir sol kuşağın yavaş yavaş oluşmakta olması. O da, uzun zamandan beri Amerika’nın yarattığı muz cumhuriyetlerinin belki bir intikamı olarak ya da yeniden kimlik oluşturma çabası olarak… Uluslarını kurdular ama kimliklerini kuramadılar, şimdi belki o aşamaya gelindi. Orada da tabii Amerika iyi durmuyor. Amerika iyi durmadığı için, yani Güney Amerika’nın geleneksel bir Güney Amerikalı veya Brezilyalı, Arjantinli, Uruguaylı kimliği oluşturulurken Amerika iyi durmuyor. Bu bir anti-Amerikanizm, üstelik halka yansıyan bir anti-Amerikanizm. Tipik örneklerini zikretmeye değer mi, değmez mi bilmiyorum ama bir sokak çocuğu, suçlu olan Maradona’nın, gidip Fidel ile beraber, tamamen Güney Amerika dayanışması içinde, solla hiç alakası olmayan bir çocuğun, solun efsanevi lideri ile beraber bir dayanışma içine girmesi bana çok ilginç geliyor. Yani bu, anti-Amerikanizmin kazandığı boyutları gösteriyor. Maradona’nın Fidel ile beraber durmasında ben başka bir neden göremiyorum. EMRE AKÖZ I Bir soru sorabilir miyim? Burada analiz düzeyine dikkat etmemiz lazım. Yani: Projektörü nereye çevireceğiz? Mesela Fransa’da da böyle tartışmalar oluyor. Ama aynı Fransa’da, oranın aydınları ya da oranın muhafazakârları da “kültürümüz Amerikan istilası altında” diye yakınıyor. Bu konuda kitap da yazılmıştı, “Parlez-vous Franglais?” diye. Yani Amerikan soft power’ına, yumuşak gücüne direnmiş oluyorlar. Öte yandan ne görüyoruz? Fransız halkı, yani sıradan insanlar, Fransızcaya giren İngilizce kelimeleri (ki bu kelimeler İngiltere’den değil, ABD’den gelir) kolaylıkla içselleştiriyor, kullanıyor. Kendilerince belki bir “statü”, bir “hava” olarak görüyorlar o kelimeleri kullanmayı. Ancak, üst kesim, yönetici sınıf, aydın tabaka, bürokrasi, hükümet ise bu gelişmeye karşı çıkıyor. O halde kendimize sormalıyız: Anti-Amerikanizm üzerine düşünürken nereye, hangi kesime bakacağız? Mesela ben Tekdağ’ın dediğine katılıyorum: Türkiye’de halkın çoğunluğu anti-Amerikancı değildir. Clinton’ı nasıl da sevmişlerdi! Ama mesela aynı “sempatik” Clinton Yunanistan’da protestolara uğradı. Tabii şu da bir gerçek: Türk halkı hiç memnun değil Irak’ta yapılanlardan; çok kızıyorlar, ben ona da eminim. Bush yönetimini istemiyorlar. Şöyle bir spekülasyon dahi yapabilirim: Irak’ı işgal etmek yerine ABD bir suikast düzenleyip Saddam’ı öldürseydi bizim halk memnun kalırdı. Ama böyle topla tüfekle işgal edip, ardından da cezaevlerinde işkenceler filan yapılınca kabul edemiyorlar. Ancak derin bir anti-Amerikancılık, böyle bir damarı Türk halkının genelinde görmüyorum. O halde soru şu: Biz nereye bakacağız? KILIÇBAY I Ben bir örnekle açıklamaya çalışayım mı? Anti-Amerikanizm, Fransa’da halka inmiştir; şu şekilde inmiştir: Bir Fransız, şampanyanın içine bira ya da soda katılarak içilmesi karşısında skandal duygusuna kapılır ve Amerikalılar yapıyorlar bunu. Gazoz da katıyor, bilmem ne de yapıyor. Amerikalıdan burada nefret etmeye başlıyor. Amerikalıdan hoşlanmıyor. Amerikalıyı düşük düzeyde görüyor. Köylü görüyor. Fransızın şarabı çiğnemesi vardır, kırk saat çiğner. O onun bin senelik kültürü içinde. Amerikalının su gibi içmesinden nefret eder. Sinirlenir. Hatta servis yapmaz ona, sen şarap içemezsin, anlamazsın bundan der. Avrupa’da çok radikal, yani halka intikal etmiş bir şey. Biraz önce sen söyledin ya, “kamuoyu oluşturulan bir şeydir.” Ama özellikle Fransa’da ve Almanya’da, kamuoyu oluşturulmadan, halkın kendi gündelik tercihleri ve tecrübeleri içinde bir anti-Amerikanizm oluşuyor. Üstelik 1945’te Amerikalılara hayrandılar. Amerika kurtardığı zaman hayrandılar, Normandiya Çıkarması’ndan sonra. Patton büyük kahraman olarak karşılandı ama şimdi değil. AKÖZ I Şarap örneğinin arkasında şunu görüyor muyuz acaba? Şarap kültürü olan bir ülke Fransa. Peki acaba Kaliforniya şaraplarının dünyada bu kadar tutulmasıyla ilgili bir bağlantı olabilir mi? Çünkü böyle meseleler var. İnsanlar orada bir rekabetle karşılaşıyor, mesela Fransız şarap kültürü, üretimi, ciddi biçimde Kaliforniya şaraplarının karşısında pazar kaybediyor. Pazar kaybederken sen onu düşünce düzeyinde, simge düzeyinde, ideoloji düzeyinde bir şey olarak ifade ediyorsun. KILIÇBAY I Bu saptama çok doğru. Fransız şarapları sadece Kaliforniya şarabı değil, Avustralya şarabı, Yeni Zelanda şarabı, Güney Afrika şarabı karşısında da pazar kaybediyor. Çünkü Kaliforniya şarabı Avrupa’ya girdiği zaman, o sene hasat kötüydü. Onlar pazara doldular, onları tekrar atmakta zorlanıyorlar… Ben analizimi tamamlayabilirsem, belki tatmin olacaksınız. Şimdi, Avrupa’ya böyle bakabiliriz diyorum, Güney Amerika’ya böyle bakabiliriz, ama bir de Rusya’nın anti-Amerikanizm’i var. Bu bir nomenklatura anti-Amerikanizm’i. Yani halkın Amerika’nın lehinde ya da aleyhinde bir düşüncesi olduğunu sanmıyorum. Sovyet rejiminin tasfiyesinden sonra, bir bocalama devresinden sonra, Rusya, Putin ile beraber tekrar Sovyet imparatorluğuna oynamaya başladı. Tekrar iki kutuplu bir dünya inşa edilir mi, edilmez mi, onu bilmiyorum ama böyle bir iki kutuplu dünya inşa süreci olsun olmasın, bu süreç içinde Rusya bir varlık olarak kendisini ileri sürecektir. Onun için nomenklaturanın anti-Amerikanizm’i söz konusudur. Dördüncü bir tip anti-Amerikanizm var: Çin anti-Amerikanizm’i. Çin anti-Amerikanizm’ini, ne nomenklatura anti-Amerikanizm’i, ne ideolojik anti-Amerikanizm, ne de halkın Anti-Amerikanizm’iyle ilgisi var. Sadece dünya piyasalarının paylaşılması. Ona yeniden paylaşım savaşları adı verilmişti emperyalizm teorilerinde. Bu teori artık geçerli değil ama laf geçerli. Yeniden paylaşım savaşları içinde Çin ile Amerika, dünyanın dört bir kıtasında karşı karşıya gelmeye başladılar, gelecekler. Bu, ister istemez friksiyonlar (sürtüşmeler) yaratacaktır, ister istemez iki taraf arasında da bir antileşme meydana gelecektir. Bunlar, politikaya ve halka nasıl yansır, onları bilemem. Şu aşamada onları söyleyebilecek durumda değilim. ERDAL ŞAFAK I O da, Bush’un son Avrupa gezisindeki en büyük anlaşmazlık konusuydu. Çin’e nükleer enerji teknolojisinin ve silah satışının ambargosunun kaldırılması. SAYDAM I Bu arada Emre diyor ki, biz tartışmada nereye odaklanacağız? TEKDAĞ I Dünya ölçeğinde aldığımız zaman, Avrupa’nın anti-Amerikanizm’i ayrı, Latin Amerika’nın ayrı, Çin’in, Japonya’nın ayrı ve elbette bir de İslam dünyası var. İslam dünyasının içindeki anti-Amerikanizm çeşitlerini de saymakla bitiremeyebiliriz. İran bir yanda, Sünni dünya diğer yanda. Petrol zengini Arap ülkelerinin Amerika’ya bakışı bir başka bahis... Benim gözlemime göre, İslam dünyasının önemli bir kesiminde, İsrail-Filistin meselesi, anti-Amerikanizm açısından çok önemli bir unsur. İslam dünyasındaki anti-Amerikanizm tahlil edildiğinde İsrail-Filistin meselesine özel bir parantez açmak gerekecektir. Amerika’nın İsrail yanlısı bir politika izlemesi, anti-Amerikan duyguların oluşmasında çok önemli bir faktör. Türkiye açısından, İsrail-Filistin meselesi ne ölçüde halkın duygularını belirleyen bir unsurdur; bakın bu konuda elimizde veriler yok. Gözlemlerimiz var ve bu gözlemlerden yola çıkarak Filistinlilerin duygularıyla Türk halkının empati kurabildiğini kim iddia edebilir? KILIÇBAY I Şimdi müsaade ederseniz, ben analizimi tamamlayıp susacağım. Ortadoğu bölgesine geldikten sonra, senin de söylediğin gibi, aslında çeşit çeşit karşıt İslamiyetler görüyoruz. Daha doğrusu, İslam referanslı karşıtlıklar görüyoruz. İran’ın karşıtlığı, kendi rejiminin konsolidasyonunu sağlamak içindir. İsrail-Filistin çatışması bir odak noktasıdır. Fakat benim çok önemsediğim bir başka şey var. İsrail-Filistin çatışmasını “cihat” bahanesi olarak kullanan, gerici Arap rejimlerinin Amerika tarafından uzun zamandan beri tasfiye edilme sürecine girmiş olmasıdır. Mesela Suudi Arabistan’ın karşıtlığı böyledir, Libya’nın karşıtlığı böyledir, bunlara başkaları eklenebilir, Suriye’nin karşıtlığı böyledir. ŞAFAK I İran’ınki din kılıfına sokulmuş, aslında bölgesel güç rekabetinden kaynaklanan bir karşıtlıktır. KILIÇBAY I Aynen öyle. Ama Filistin-İsrail çatışması, çoğu Arap rejimi tarafından, aslında göstermelik olarak kullanılmaktadır. Arkasında onların otokratik yönetimlerine karşı olan Amerikan rejimine doğrudan doğruya fetiş hale getirilmiş bir direnme mücadelesiyle karşı çıkma derdidir. Şimdi Türkiye burada bir aykırılık meydana getiriyor. Çünkü Türkiye, halkın ilgisi bağlamında Amerika’ya yürekten bağlı. Televizyonlarınızı açtığınız zaman Amerikan dizileri ya da Amerikan dizilerinin yerli versiyonları. Okullarımız, biraz önce sen çok güzel söyledin, neredeyse Amerikan okulları gibi çalışıyor. İngilizce bilmemek adeta ikinci sınıf bir insanlık haline dönüşmeye başladı. Yani bizim halk düzeyinde, insanlar düzeyinde Amerika ile hiçbir problemimiz yok. Anglosakson dünyasıyla da hiçbir problemimiz yok. Ben Türkiye örneğini, saydığım beş tane anti-Amerikanizm örneği dışında, anti-Bushizm olarak görüyorum. Yani Türkiye’nin, Bush yerine Clinton olsaydı, Amerika ile hiçbir problemi olmayacaktı. AKÖZ I Türkiye derken hangi Türkiye’yi kastediyoruz? KILIÇBAY I Bütün Türkiye’yi kastediyorum ben. ŞAFAK I İslami akımların yeniden kavramlaştırılmasıyla birlikte güçlenmesinden ve dinin toplumda yeniden önemli bir öğe haline gelmesinden kaynaklanan bir karşıtlıktan da söz etmek mümkün. TEKDAĞ I Sormak gerekiyor. Türkiye’de dinsel anlamda canlanmanın otomatik olarak Amerikan karşıtlığına yol açmasının sebebi ne? Türkiye’de ciddi anlamda bir köktendinci canlanmaya ihtiyaç olmadığı için yine bu kesimlere sempati besleyenler tarafından da anti-Amerikan bir tepkinin var olduğuna inanmıyorum. ŞAFAK I İki tane, aynı iddiayı taşıyan akım karşı karşıya gelmiş oluyor. Yani, Amerikan Hıristiyanlığı, köktendinciliği, Evangelizm diyelim; ve Arap dünyasında Usame bin Ladin... Türkiye’de de ciddi bir meşruiyet ardında bu tür köktendinci arayışlar var. TEKDAĞ I Türkiye’de var mı? Ben Türkiye’de köktendincilerin ciddi bir meşruiyet tabanı olduğunu düşünmüyorum. Bu tür arayış ve çıkışlar için gerekli koşul olan baskının yokluğu, radikal islamın işini zorlaştırdığı için... ŞAFAK I En azından hayranlık var. TEKDAĞ I Yani, gençlerde vardır ama halkın bu konularla çok fazla ilgili olduğunu düşünmüyorum. Filistin’le, Çeçenlerle haber alma düzeyinde ilgili olan halkın, o bölgelerin insanlarıyla aynı duygu frekansı içinde olduğuna inanır mısınız? Bu nedenle Evangelistlere prim veren Amerikan halkıyla çok benzeştiğimizi düşünmüyorum. Türk halkının siyasi anlamda Amerika’ya bir tepkisi yok. (M. Kenan Tekdağ, bu sözlerinden sonra uzunca bir süre toplantıdan ayrıldı ve finalde tekrar katıldı –y.n.) KILIÇBAY I Kenan Tekdağ’ın söylediğine aynen katılıyorum. Türk halkının Amerika ile hiçbir problemi yok; ne Amerikan halkıyla, ne Amerikan kültürüyle ne de Amerikan way of life’ıyla. Sadece Bush ile problemi var. Bu konuda iddialıyım. DÜCANE CÜNDİOĞLU I Sorun, aslında sanıldığından çok daha ciddi görünüyor. Bu durumda “Oh ne kadar iyi!” mi demeliyiz, sırf ortadaki derin sorunlar yeterince fark edilmiyor diye? KILIÇBAY I Hayır, öyle bir şey demiyorum. CÜNDİOĞLU I Gerçekçi bir analizin öncelikli görevi, olguların varlığından şikayet etmek değildir; bilakis varlığı tespit edilen olguların nedenlerini ortaya koymaktır. O halde Türkiye’de Amerikan aleyhtarlığı varsa, “Niçin var?” diye sormalı, şayet yoksa, bu sefer analiz “Niçin yok?” sorusunu ciddiye almalı. Cevabını aramamız gereken soru, Türkiye'de Amerikan aleyhtarlığının var olup olmamasından çok, niçin var olup olmadığıdır. KILIÇBAY I Diyorum ki: Amerikan aleyhtarlığı yok, Bush aleyhtarlığı var. CÜNDİOĞLU I Ben de diyorum ki: Türkiye’de, su yüzüne çıkmamış çok ciddi bir Amerikan aleyhtarlığı olduğu konusunda görüş birliği içindeysek önce bu aleyhtarlığın nedenleri üzerinde konuşmamız gerekmiyor mu? Eğer olmadığına inanıyorsak -ki bence diğeri gibi tek başına bu tespitin de bir değeri yok!- veya bir diğer tabirle Türkiye’de hem devlet düzeyinde, hem de halk düzeyinde siyasi, iktisadi ya da kültürel anlamda kendisine işaret edilecek önemde bir Amerikan aleyhtarlığı olmadığını düşünüyorsak, bu takdirde sormamız gerekmez mi: “İyi ama niçin yok?” KILIÇBAY I Olmalı mı? CÜNDİOĞLU I Burası tartışmaya açık bir konu. Bilirsiniz, bir hikâye vardır: Köprünün üzerinde iki tane keçi birbirine toslarlar ve inatçılıklarından dolayı bir türlü maksatlarına ulaşamazlar. Niye bu çatışma olur? Her ikisi de aksi istikametlerde köprüden geçmeyi istediklerinden... Sonuçta birbirlerine yol vermedikleri için ikisi de yuvarlanıp dereye düşerler. Fakat keçilerden biri diğerine yol verirse... KILIÇBAY I Ama keçilerin ebadı aynı değil. CÜNDİOĞLU I Evet, keçilerden biri diğerine yol verirse, hatta karşıdan gelen keçiyle birlikte yön değiştirip geriye dönerse veya sizin de işaret ettiğiniz gibi cesametli olanı gücünü gösterip diğerini köprüden düşürmeyi başarırsa pek tabii ki ortada ne çatışma kalır, ne de didişme. Fakat kabul etmeli ki uluslararası siyasette tek taraflı güç kullanımı sonuç alıcı (kalıcı) bir çözüm değildir. Bu durumda en iyisi, parçadan bütüne gitmek yerine, bütünden parçaya gitmek gibi daha farklı bir analiz yöntemini izlemek. Bu uzun süredir üzerinde düşündüğüm bir mesele... Eğer siz de ilgiye değer bulursanız, sanırım bu çerçeveden hareketle pozisyonlarımızı daha belirgin kılabiliriz. Burada altının çizilmesi gereken temel sorun, aslında “egemenlik” sorunu. “Egemenlik”, bizim siyaset geleneğimizde “mülk” sözcüğüyle karşılanır. Gerçi “mülk” ve “mülkiyet” sözcükleri, Türkçede genellikle “mal” (mal-mülk) anlamında kullanılıyorsa da tam karşılığı “egemenlik”tir. Nitekim Kur’an'da yer alan “Mülk Allah’a aittir” ifadesi, hiç tereddütsüz “Egemenlik Allah’a aittir” şeklinde Türkçeye çevrilebilir. Egemenlik söz konusu olduğunda, “adalet” kavramının önümüze çıkması ise adeta kaçınılmaz. Mesela “Adalet mülkün temelidir” veya “Mülk küfr ile âbad olur, zulm ile âbad olmaz!” gibi deyişler “egemenlik” ile “adalet” ve dolayısıyla karşıtı olan “zulüm” kavramları arasındaki zorunlu ilişkiyi çok açık bir biçimde temsil ederler. KILIÇBAY I Sol söylem içinde zulüm, sömürüdür. CÜNDİOĞLU I “Sömürü” sözcüğü daha çok “iktisadi” nitelikte bir terim. KILIÇBAY I Hayır! Her şeyi kapsar. CÜNDİOĞLU I Bence sorun yok, zira sözcüğün anlamını genişletmek de pekâlâ mümkün. KILIÇBAY I Yani, hakkının teslim edilmemesi sömürüdür. CÜNDİOĞLU I Burada uzun boylu karşılaştırmalar yapmak vaktimizi alabilir. Çünkü iki farklı açıklama modelinden söz ediyoruz. Her analiz kendisini kendi terimleriyle tanımlama ve temellendirme hakkını kullanmak ister. O halde “adalet”ten söz açıldığına göre öncelikle şu sorunun cevabının verilmesi gerekir: “Adalet nedir?” John Rawls'un 1972'de yayımlanan “Theory of Justice” adlı kitabını hatırlamanın tam da yeri. Kendisi çok ünlü bir hukukçu ve adalet teorisyeni olarak bilinir. Batı'da hemen hemen son 30 yıldır kendisine atıf yapılmadan bir şey yazılmıyor. Rawls diyor ki: “Ben adaletten söz ederken sadece Amerikan halkı için anlamlı olabilecek bir adaletten söz ediyorum, diğerleri beni ilgilendirmiyor. Mutlak bir adalet tanımı yapılamaz. Adalet, çıkarlara göre değişebilen bir şeydir!” vs., vs. Böylelikle “adalet” kavramının içi oyulmuş ve boşaltılmış oluyor. Bu yaklaşımla Amerikan aleyhtarlığı arasında bir bağlantı kurmak istersek, hiç kuşkusuz ki önümüze değişik bir tablo çıkacaktır. Nitekim Aristoteles’ten bu yana klasik ahlak metinleri, insan davranışlarının birbiriyle ilintili üç amaç taşıdığını yazar: haz, yarar ve iyilik. İnsanoğlu eylem ve davranışlarında üç amacı gözetmek durumundadır; yani yaptığı iş, kendisine haz vermeli, yarar sağlamalı ve her halukârda iyi olmalıdır. Mesela eroin satan bir insan bundan yarar sağlar; eroin içen kişi ise haz alır. Fakat haz ve yarar bir yana, “Eroin satmak ve içmek iyi midir?” diye sorarsak, sanırım hepimizin cevabı da olumsuz olacaktır. Keza bir fahişe ile müşterisi arasındaki ilişkide de aynı durum geçerlidir. Çünkü biri haz alır, diğeri yarar sağlar. Peki bu yaptıkları şey, özü gereği iyi midir? Elbette hayır! Modern Batı toplumlarının ticari/iktisadi hayatlarında öncelikli amaç yarar (kâr), bunun dışında kalan hayatlarında gözettikleri temel amaç ise haz ve zevktir. Bilindiği gibi bunun sonucu hedonizm ve pragmatizmdir; yani kısaca Amerikan ahlakı! Artık kimse “Bu yaptığım iş iyi mi?” diye sormuyor, sadece sonuçta kâr/yarar, haz/zevk var mı, bir tek buna bakıyor. Cevabı aranan iki soru var: yararlı mı, haz veriyor mu? Dolayısıyla eğlence dünyasında “haz” pazarlanıyor, iş dünyasında ise “yarar”. Peki iyi mi? İşte bunun bir anlamı ve değeri yok. Çünkü “İyi mi?” sorusunu cevaplamak kapitalizmin işine gelmez. Lütfen “muzır” (zarar verici) neşriyat tartışmalarını hatırlayınız. İnsana, insanlara zararlı olan bir şey satılabilir mi? İnsanın sağlığını (iyiliğini) düşünen bir aklın, akl-ı selimin bu soruya, “Asla satılamaz!” diye cevap vermesi gerekir değil mi? Oysa kapitalizm hem sigaraların üzerine “Sigara sağlığa zararlıdır” diye yazıyor, hem de hiç gönenmeden zararlı olduğunu bildiği ve bildirdiği bu şeyi —üstelik devlet güvencesiyle— satmaktan çekinmiyor. Çünkü sigara, bu maddeyi içenler için haz verici ve fakat zararlı, satanlar içinse kâr getirici, yani yararlı. Ahlâk bakımındansa her iki taraf için de kötü. Hiçbir ciddi klasik ahlak öğretisinden bu anlayışa onay almanız mümkün değil. Bu tamamen modern/yeni bir anlayış. KILIÇBAY I Ama burada bir şeyi unutmamak lazım. Kapitalizm a-etiktir. Yani etik problemi yoktur kapitalizmin. İyi ya da kötüyü tartışmaz kapitalizm. Kapitalizmin temel kaygısı kârını maksimize etmektir, onun dışında başka bir endişesi yoktur. İktisadın adeta yasa denilebilecek bir kuralı gereği kâr hadleri düşme eğilimindedir, bu durum karşısında sermaye her zaman daha yüksek kâr oranlarının olduğu yerlere gitme eğilimindedir, kapitalizmin dünyasallaşmasına (globalleşme) yol açan temel faktör budur. CÜNDİOĞLU I Ben de zaten bu çirkin duruma işaret etmeye çalışıyorum. Şayet “Türkiye’de Amerikan aleyhtarlığı yoktur!” denilirse veya “Niçin Amerikan aleyhtarlığı var!” diye şikâyet edilirse, kimsenin kuşkusu olmasın ki bu, iki şeyin (hazzın ve yararın) varlığından veya yokluğundan dolayı olacaktır. Türk halkı Amerikan politikalarının yol açtığı gelişmelerden ötürü hazlarının bir kısmından vazgeçmek durumunda kalırsa, sözgelimi Türkiye'de saat 24.00'ten sonra “sokağa çıkma yasağı” ilan edilirse, halk elde edeceği hazların ve hakların bir kısmından mahrum kalacağı için ister istemez Amerikan politikalarına muhalefet eder (=hedonizm). Menfaatlerini kaybetmeye başlarsa -ki bu da bir bakıma “zarar etmek” demektir- kimsenin kuşkusu olmasın ki yine Amerikan aleyhtarlığının başgöstermesi kaçınılmazdır (=pragmatizm). Fakat Türk halkı bu politikalardan ötürü haz ve yarar konusunda bir kayba uğradığını düşünmediği takdirde, Amerikan karşıtlığı konusunda pek istekli olmayacaktır. Peki burada kaybedilen, atlanan, unutulan nedir? Elbette “iyi” kavramı. Türkler kendileri için iyi olanı değil de sadece haz verici ve yarar sağlayıcı olanı düşünürlerse, yandı gülüm keten helva! Aristoteles'in bir sözü vardır: “Çocuklar ve deliler mutlu olamazlar.” Olamazlar, çünkü “mutluluk” zihni ve akli bir bir şeydir. Aklı olmayan mutlu olamaz. Lolipop yediğini söyleyen bir çocuk, mutlu olduğunu söyleyebilir veya yetişkinler herhangi bir filmi seyrettiklerinde, herhangi bir yemeği yediklerinde ya da içki içtiklerinde mutlu olduklarını ifade edebilirler, fakat bu tamamen gündelik dile ait yanlış bir kullanımdan ibarettir. Gerçekte bu duygulara verilecek ad “mutluluk” değil, “haz”dır. Çocuklar lolipop yediklerinde veya bisiklet sahibi olduklarında haz alırlar, ama bu durumu “mutluluk” (saadet) olarak tanımlarlar.Bugün aynı şekilde koca koca insanlar da ne yazık ki haz ile mutluluk kavramlarını ayırt etmeyi bilmiyorlar. Mutluluğa ulaşabilmek için, her şeyden önce “iyi” (=hayr) kavramının devrede olması gerekir; yani uyuşturucu bağımlısı biri “Eroini aldım, şırıngayı vurdum ve çok mutlu oldum” diyebilir. Fakat biz biliyoruz ki bir süre sonra bu kişi ölecektir. Sözün özü, bir Amerikan İdeolojisi'nden söz edeceksek, bu ideolojinin, sanayileşme sonrasında kapitalizmle birlikte ahlakı yeniden tanımladığını ve hedonizm ile pragmatizmde karar kılıp insanın üç amacından en yücesini, yani iyi'yi saf dışı bıraktığını dikkate almamız gerekir. Bentham'ın izinden gidip Amerikalılar da iyi'yi haz verici ve yarar sağlayıcı olan şeylerin toplamına indirgemiştir. Artık bir davranışın özü itibariyle iyi olup olmadığı değil, yararlı olup olmadığı, haz verip vermediği soruluyor. Çünkü haz veriyor ve yarar sağlıyorsa, o davranışın “iyi” olduğu düşünülüyor. Nitekim Amerikan psikolojisinde de psikolojik kanaat önderlerinin yapısalcılık (structuralism, Edward B. Titchener) ile işlevselcilikten (functualism, William James) sonra davranışçılıkta (behaviorism, John B. Watson) karar kılması hiç de tesadüf değildir. Bütün bunlar Amerikancı düşünme ve yaşama tarzının teorik arka planını açıklıyor bize. Oysa eğlence dünyasında ne zaman yasaklamalar söz konusu olsa, yasaklayıcılar haklı olarak bir “iyilik” öğesinden hareket ederler, haz ve yarar öğelerinden değil; yani görüşlerini, “Bu şey çocuklar için veya aileler için iyi değildir” demek suretiyle temellendirirler. Karşı taraf ise pozisyonlarına “özgürlük” kavramıyla meşruiyet kazandırmaya çalışırlar. Takdir edersiniz ki burada özgürlükten kastedilen, haz alma ve yarar sağlama özgürlüğünden ibarettir. AKÖZ I Hemen bir soru... Sizin ortaya attığınız bu kavramlar çerçevesinde düşünerek diyorum ki... Genel olarak Amerikan ideolojisi diyebileceğimiz fikir öbeği, “demokrasi iyidir” diyor. “Demokrasiyi getirmek için Ortadoğu’ya müdahale edeceğim”, diyor. Doğru yapıyor, yanlış yapıyor, o ayrı. Ama dikkat ederseniz orada bir “iyi” tanımı var adamın. Ve bu “iyi” tanımı, kapitalizmin anavatanından geliyor. Şimdi diyebilirsiniz ki, adamlar demokrat değil, o ayrı konu. Ama kapitalist ülkelerde ve bunun baş ülkesinden bir “iyi eşittir demokrasi” tanımı geliyor. Demokrasi iyidir, diyor. İnsan hakları iyidir, diyor. Yani kapitalizm içinde ortaya atılmış, faydanın ve hazzın ötesinde, bir “iyi” kavramı, “iyi” anlayışı ile karşı karşıyayız. Öyle değil mi? CÜNDİOĞLU I Aslında “adildir” demek istiyorlar. Adil olan şey “iyi” olmak zorunda. Neden? Çünkü siyasi haklar eşit olarak dağıtılıyor demokraside. İddia bu. Bu İsabet oldu, ben de zaten sözümü siyasi bağlama getirerek noktalamak istiyordum. İkide bir sözü edilen yeni muhafazakârlık niçin durup dururken ortaya çıkıverdi? Hıristiyanlaştırma tartışmaları niçin birdenbire gün yüzüne çıktı? Acaba bütün bunlar İslam dünyasına ilişkin “Büyük Ortadoğu Projesi”yle ilgili bir askeri meşrulaştırma meselesi mi? Bir kavramsal çerçeve üretme ihtiyacı mı? Hayır! Benim kanaatim şu. Muhafazakârlık konseptinin yükseltilmesinin temel nedeni, bu stratejinin toplumun “iyi” ihtiyacını karşılık geliyor olmasıdır. Bir Amerikalı için iyi olan nedir? Haz veren ve yarar veren şey. Bu durumda “iyi” öğesi ortadan kalktığı için, muhafazakârlık, yani yaygın geleneksel değerlere bağlılık, genelde Batı için, özelde ABD için, “iyi” ilkesinin yerini alıyor. Bence tam da burada ciddi bir sorun doğuyor. Çünkü bu iyi, “Amerikalılar için olan iyi” veya “Iraklılar için iyi”, “Filistinliler için iyi”; yani subjektiv/relativ bir “iyi” tanımı yapıldığı takdirde, bir siyasi sistemin muhafazakârlığı tercih etmesi çok anlaşılır bir durum. Zira muhafazakârlık konsepti, ister istemez iyi ilkesi o ülkenin yarar ve haz ihtiyaçlarına göre tanımlanmış oluyor. Sonuç itibariyle “Türkiye’de Amerikan aleyhtarlığı vardır veya yoktur” tespitleri, aslında “Türkiye’nin kendine ait bir iyi tanımı var mıdır, yok mudur?” sorusunun cevaplarıyla aynı kapıya çıkıyor. Eğer halk Amerikan filmlerini seyrediyorsa, McDonald’s kültürüne kolay adapte olabiliyorsa, Akademi Ödülleri’nin dağıtım programı en az Amerika’daki kadar Türkiye’de de ilgi çekiyorsa, bu, en azından dünyayı ve eşyayı Amerikalılarla aynı ilkelerden hareketle yorumluyoruz demektir; yani Türk halkının hayatı ve dünyayı yorumlama biçimiyle Amerikalıların yorumlama biçimi özü itibariyle örtüşmüş oluyor. Bu örtüşmenin “iyi” olup olmadığını soran var mı acaba? ŞAFAK I İyi ama, o saydığınız yahut da verdiğiniz McDonald’s örneği, Coca-Cola örneği, Amerikan dizilerinin izlenme oranları... Türkiye’deki kadar Arap dünyasında da bu talepler var. Belli bir kalıba oturtmak çok zor bunu. O zaman felsefi boyuttan çıkarıyorsunuz, güncel koşullara getiriyorsunuz. CÜNDİOĞLU I Sanırım düşüncelerimi yeterince ifade edemedim. Ben bir eylemin üç amaçla, haz, yarar ve iyi ilkelerine göre yapıldığına işaret ediyorum. Bir genç, meslek seçerken hangi amaçla hareket eder? Bir, geçimini temin etmek amacıyla bir meslek seçiyordur ve bu yararlıdır. İki; eğer sevdiği branşta okuyacaksa bundan haz da alır. Üç, bu meslek seçimi iyidir. Fakat bu genç mafya babası olmaya çalışıyorsa, seçiminde yarar ve kâr var mı, var; Eh, haz da alıyor, zira yaptıklarından hoşnut. Ne var ki bu seçimi özü itibariyle iyi değil. Buna mukabil insanlar davranışlarında zaman zaman haz almaktan yarar adına, yarardan da haz adına vazgeçebilirler. Lakin burada kökensel soru şudur: İnsanlar haz ve yarar adına “iyi” ilkesinden vazgeçebilirler mi, vazgeçmeliler mi? Erdal Bey’in işaret ettiği husus bir yönüyle söylediklerimi doğruluyor. İslam dünyasının yeterince modernleştiği, İslam dünyasında da artık yarar ve hazzın ölçü olarak alındığı ve iyinin ihmal edildiği noktasında ben de kendisiyle hemfikirim. Bu nedenledir ki ABD politikalarına yönelik muhalefet, bu kavrayış zaafı devam ettiği sürece muhtemelen ilk iki ilkeye istinaden kendini ifade edecektir; “iyi” ilkesine istinaden değil. Olup bitenlere ABD açısından bakıldığında, Amerika “iyi” ilkesini tamamlayamazsa, “iyi” öğesine riayet etmezse, -elbette bu benim kanaatim- asla ve kat‘a egemenliği uzun süre elinde bulunduramaz. Çünkü egemenlik, “iyi” ilkesi yoksanarak sürdürülemez. Adalet mülkün (egemenliğin) temeliyse, iyi de adaletin temelinde yer almak zorundaysa, iyi olmadan adaletten, adalet olmadan da egemenliğin sürekliliğinden söz edilemez. Hiçbir mafya grubu ya da eroin şebekesi varlığını ilelebed sürdüremez. Çünkü bu yönetimlerin varlık sebebi “iyi” ilkesine dayanmaz. Bu bakımdan zeval kaçınılmazdır. Nasıl ki haz ve yararın kesilmesi, elem ve zararın ortaya çıkması demekse, iyi'nin yok olması da kötü'nün varlık bulması demektir ki kötünün sürekliliği insanın ve hayatın doğasına aykırıdır. Amerikalıların asıl hesabını yaptıkları şey, Amerikan egemenliğini sürdürebilmek için, bu “iyi” öğesinin nasıl ikame edilebileceği yönündedir. Bu ikame de demokrasi, özgürlük gibi biraz yumuşatılmış muhafazakârlıkla sağlanmaya çalışılıyor ki tek kelimeyle beyhudedir. KILIÇBAY I Bir çıkmaz sokağa girdik gibime geliyor. Sizin söylediğinizin mefhum-i muhalifinden iyi olan bir şeyin de ilelebet sürmesi gerekir. CÜNDİOĞLU I Fakat Aristo’ya göre durum böyle değil. “Bu üç öğeye niçin uygun davranmak gerekir?” denirse, bunun amacı mutluluktur; yani üç ilke de bir arada olursa insan mutlu olabilir ancak. Buna mukabil Platoncular, sadece iyi'nin varlığını yeterli görüyorlar. Bir insan aç da olabilir, fakir de; fakat iyi'ye (iyi idesine) uygun davranıyorsa, bu onun mutlu olmasını engellemez. KILIÇBAY I Bütün görüşlerin ötesinde, ben sadece matematik bir mantıkla bakıyorum. Eğer kötü olan sürmezse, iyi olanın da sürmemesi gerekir. Bu bir gerekirliliktir. Çünkü aksi halde bunları zıt hale getiremezsin. Zıtlaşma haline getirebilmen için, onun temel öğesinin bunda olmaması lazım, onun zıttı olması lazım. Bu açıdan baktığımız zaman insanlık tarihinde süregiden hiçbir şey olmadığı için hiç iyi olmadığı sonucunu da üretebiliriz. Ama Amerika’ya bu açıdan bakılmasını çok uygun bulmuyorum. Kapitalizmin çerçevesi içinden baktığım zaman Amerika’ya iyi veya kötü diyemem. Çünkü kapitalizmin temel varoluş nedeni kâr maksimizasyonudur. CÜNDİOĞLU I “Adil mi, değil mi?” diye sormak niçin aklınıza gelmiyor? KILIÇBAY I O beni hiç ilgilendirmiyor. Ben kapitalizme dıştan bakıyorum. Mars’tan geldim ve bakıyorum kapitalizme. Kapitalizmin temel yönelişi nedir, diyorum. Kâr maksimizasyonu ve kâr kitlesinin düşmesini önlemek. Kâr kitlesinin düşmesini önlemek için de kâr hadlerinin azalma eğilimi karşısında, sermayenin globalleşmesi, bu, kapitalizmin kaçınılmazı. Sermaye globalleşecektir. Sermayenin en yoğunlaştığı yer neresidir? ABD’dir. ABD’de sermaye yoğunlaştığı için, kaçınılmaz olarak, ABD sermayesi öncelikle globalleşecektir. Globalleşirken de friksiyonlar yaratacaktır. Çünkü mevcut sistemle çatışmalı hale geliyorsun. Mesela zanaatı ortadan kaldırıyor. Mutlaka friksiyon yaratıyorsun. Bu yarattığın friksiyonlar, Amerika veyahut da hangi ülkeden geldiyse, ona karşı bir düşmanlık yarattığı gibi ama aynı zamanda ona yandaşlık da yaratıyor. Çünkü yeni zevkler geliyor, hamburgerler geliyor, Amerikan filmleri geliyor. Şimdi, ikili bir yol üzerinde ilerlerken, Amerika hem çirkin Amerikalı, hem güzel Amerikalı. Ama bu, Amerikalının ne iyi tarafı, ne de kötü tarafı. Bu, tamamen kapitalizmin bağlamında tartışılması gereken bir şey. Kapitalizmin özüyle ilgili olarak tartışılması gereken bir şey, şu anda kapitalizmin bayrağını Amerika taşıdığı için, Amerikan doğrultusunda biz problemleri tartışıyoruz ama meselenin özü Amerika değildir, meselenin özü kapitalizmdir. Eğer kapitalizmin bayrağını Polonya taşıyor olsaydı veya Arjantin taşıyor olsaydı, şu anda biz Arjantin’in düşmanı olanlardan söz ediyor olacaktık. CÜNDİOĞLU I Amerika’nın felsefi alanda yaslandığı temel görüşün “pragmatizm” olması, iktisatta marketingi (pazarlamayı) yine Amerikalılara borçlu olmamız, bütün bu söylenenlerin siyaset felsefesiyle ilgisini kurmamız için yeterli olur sanırım. Pazarlamacı pazarladığı şeyin iyi ya da kötü olup olmadığını önemsemez. Keza pragmatizm, kavramları da, nesneleri de, insanları da sadece en iyi biçimde kullanmayı, onlardan sadece yararlanmayı amaçlar. KILIÇBAY I Ben de tam bunu söylüyorum. İyi veya kötü kavramı kapitalizme yabancıdır. Yani kapitalizmi bu terimler içinde tartışırsak hiçbir yere varamayız. Yani, bu problematik içinde bakmaz kapitalizm. Mesela, kapitalizmin iktisadi teorisine baktığınız zaman, senin bir bireysel tüketici olarak bir bütçen vardır, kayıtsızlık eğrilerin vardır, bir de bütçe doğrun vardır. Bu kayıtsızlık eğrileriyle bütçe doğrusunun birbirine teğet olduğu noktada sen dengeye gelirsin. Kapitalizmin bakışı bundan ibarettir. Bunların kümülasyonunu yaptığın zaman da ulusal dengelere ulaşırsın. CÜNDİOĞLU I Ben de buradaki tartışmayı, iktisat-ahlak, hukuk-ahlak, siyaset-ahlak açısından yorumlamaya çalışıyorum. Bunlar ABD'nin önemsediği çok ciddi sorunlar. Bu sorunlar üzerinde ciddi bir biçimde kafa yoruyorlar. Fakat sonuç itibariyle bu sorunları, sadece kendi çıkarları açısından yorumlayan teorisyenlerle işi götürüyorlar. KILIÇBAY I Ahlak, kapitalizmin endişelerinden biri haline getirirse, tıpkı yürürken adımlarını sayan adamın düşmesi gibi olur ve düşer. Yani ahlak ile kapitalizm bağdaşabilir şeyler değildir. Ahlaksız da diyemezsin kapitalizme, ahlaklı da diyemezsin. Böyle bir problematik kapitalizm içinde yer almaz. Onun için, Amerika’yı değerlendirirken, kapitalizme kendi duruşumuz açısından değil, kapitalizmin bizatihi duruşu açısından bakmamız gerekir. SAYDAM I Senin ve Dücane Bey’in söylediklerinden yola çıkarak şu değerlendirmeyi yapmak istiyorum: Kamu vicdanıyla rasyonalizm arasındaki dengeyi Amerika, yumuşak güçle tutturmaya çalıştı yıllar boyu. Bu benim şahsi görüşüm. Yani, senin söylediğin gibi, “kapitalizmin bizatihi duruşu, ahlakla ilgili değildir” veya Dücane Bey’in “fayda, haz, iyilik” üçgeniyle temellendirmek istediği hadise, ABD’nin kendi rasyonalitelerini kamu vicdanında onaylatmak arzusundan başka bir şey değil. Mehmet Ali Bey, rasyonalitenin, Dücane Bey de kamu vicdanının altını çiziyor. Rasyonel alanı halletmeye çalışırlarken kamu vicdanını da halletmek zorundalar. Bu da “yumuşak güç” dediğimiz şeyin durup dururken icat edilmediğini gösteriyor. Amerika, kamu vicdanının yönetilmesinde problem yaşıyor. Amerikalıların algılamayı yönetme süreçlerinde dünya tarafından nasıl değerlendirildiklerini belirleyebilmek için dev bütçeler ayırmasının sebebi, oradaki “kapitalist gelişmeyi daha etkin işleteyim de daha çok Coca-Cola satılsın, hamburger satılsın, tüketim daha da artsın ve refah oluşsun, demokrasi oluşsun”dan ziyade, o kamu vicdanını daha çok yukarı çekeyim, “kendimin de sistemin de iyi olduğunu kanıtlayayım, sürekliliğini sağlayayım,” diyen mantığa dayanıyor. Oysa sen diyorsun ki, “bunun iyisi kötüsü olmaz, bu sadece bir fayda yarar meselesidir”. KILIÇBAY I Kâr maksimizasyonu meselesidir. SAYDAM I Anladım. Maksimizasyon sistemin zaten kendisi. Fakat, aleyhtarlığı engellemek ve kendini tutundurmak için ne yapması lazım? Kaçınılmaz olan bir şey var ki, işin emosyonel tarafını ve kamu vicdanı tarafını da çözmesi lazım. Nasıl çözüyor onu? Okuluna gidiyor, öğretmen gönderiyor, barış gönüllüsü yolluyor. Yani kamu vicdanını, kamuoyunu harekete geçiriyor. Neden duygulara seslenmesi gerektiğini biliyor. Şimdi bu çerçeveden baktığımız zaman Amerikan aleyhtarlığını sadece kapitalizmin iç yasasıyla izah edemeyiz. Söylemek istediğim bu. KILIÇBAY I Tamam. Bunu izah edemezsin. Ama ben sorunun temeline Amerika’ya bakışlar açısından yaklaşmaya çalışıyorum. Yani Amerika’nın kendi durumu bir; bir de Amerika’ya bakışlar açısından, iki farklı koridorda ilerlemeye çalışıyorum. Dünyada alınan iktisat Nobellerinin çoğunu Amerika almıştır, biliyorsunuz. Amerika Nobellerinin en çoğunu da Chicago Üniversitesi almıştır. Amerikan kapitalizminin kalesidir Chicago Üniversitesi. Kalelerinin en babalarından bir tanesidir. Amerikan stratejilerini oluşturan çocuklara da Chicago Boys denir. Bu Chicago Boys, olaya şöyle bakar. Büyük bir holdingin yönetimi gibi bakar. Ve son tahlilde, bilançoda hangisi kârlıysa ona oynar. Şimdi, son tahlilde, eğer soft power kârı daha çoklaştıracaksa soft power’dır, eğer askerse, hard power’sa hard power’dır. Amerika’da iyi görünme, “ugly american”ı “nice american” haline getirmek gibi bir derdi yok. SAYDAM I Olmaz. KILIÇBAY I Hayır, yok böyle bir şey. Öyle bir politika gerektiği zaman onu yapar. Başka politika gerektiği zaman onu yapar. Yoksa, Irak savaşını açıklayamazsın. Bütün dünyanın gözünün önünde çirkinleşmesine rağmen bu işe girişmesini başka türlü açıklayamazsın. Amerika’nın iyi veya güzel görünme gibi bir derdi asla yok. Amerika’nın, bilançoda kâr hanesinin maksimize edilmesi gibi bir derdi var. Amerikan ekonomisi, aslında son derece merkezi bir ekonomidir; planlanır. En azından bilgisayarda planlanmış bir ekonomidir. Son tahlilde kâr meselesidir. TEKDAĞ I Ben toplantıdan çıkarken anti-Amerikanizm’i konuşuyorduk. Şimdi geldiğimiz noktada Amerika’yı tahlil ediyoruz galiba. KILIÇBAY I Ama “niye anti oluyoruz?”a gelmeye çalışıyoruz. Niye anti oluyoruz? TEKDAĞ I Çünkü Türkiye’de iki ayrı kesim var. Bir; Amerika’yla uzun vadede arayı bozmak istemeyen, Avrupa Birliği ile ilişkileri de göz önünde bulundurarak dengeyi kurmaya çalışan iktidar çevresi. İki: Amerika’ya karşıt olan, devlet içerisindeki ya da devleti etkileyebilen yakın çevre içerisindeki anti-Amerikanizm’in beslendiği kaynak: Ulusalcılık. Ulusalcı kadrolar neden anti-Amerikan? Daha önce, Soğuk Savaş döneminde Amerika ile yakın ilişki içinde olan bu ulusalcı çevreler, bugün anti-Amerikanizm’in şampiyonluğuna soyundular. Bunların sebeplerinden bir tanesi, Amerika’nın AKP bağlamında, gene bölgeye yönelik genel stratejisinin bir parçası olarak, ılımlı İslam’ı, Türkiye’ye bir model olarak önerdiği yolundaki hassasiyetleri... Buradaki hassasiyet, Amerika ile ittifak kurmuş ılımlı İslam projesinin, Cumhuriyet’in laik ve ulusal değerlerini tahrip etmeye yönelik, ulus-devlet dinamiklerini tahrip etmeye yönelik bir proje olduğuna inanılmasından kaynaklanıyor. Bu, ulusalcı çevrelerin anti-Amerikanizm’ini açıklar. Birinci sebep bu. İkinci sebepse, gene bundan beslenmekle birlikte, biraz daha konjonktürel bir durum. O konjonktürel durum da, Amerika’nın bölgedeki politikalarının bir sonucu olarak, Irak’ta bir Kürt devleti oluşturulmasına yönelik gizli bir ajandası olduğu duygusudur. Bu da Cumhuriyet’in başlangıçtan beri var olan kırmızı çizgilerinden birisidir. Eğer yarın Amerika, nitekim son günlerde sinyalleri de görüldüğü gibi, Türkiye’deki asıl partnerinin AKP veya hükümet değil, modern Türkiye’nin güçleri olduğunu ilan etsin ve bu doğrultuda, 28 Şubat’ta olduğu gibi, görünüre çıkan birtakım fotoğraflar versin, karşılıklı sempati ya da antipati duruşları sergilesin, bu ulusalcı kesimlerin önemli bir kısmının anti-Amerikanizm’i ortadan kalkacaktır. Aynı 28 Şubat’ta olduğu gibi. Eğer Talabani’nin bu son açıklamalarıyla Irak’ta ayrı bir Kürt devleti oluşturulmasına yönelik olarak bir proje yürütülmediği, aksine Irak’ın bütünlüğüne yönelik bir proje yürütüldüğü konusunda ikna edici bir noktaya gelinsin, anti-Amerikanizm’in ikinci ayağı da gider. Ondan sonra anti-Amerikanizm tümüyle ortadan kalkar mı? Hayır. Anti-Amerikanizm, dünyanın her ülkesinde, marjinal düzeyde de olsa, mutlaka varlığını sürdürecektir. Şu veya bu sebeple; güçlüye duyulan tepki, güçlünün oyunu kurma biçimine, dağıttığı rollere ilişkin tepki, bir kısmı da samimi, yurtseverce oluşan tepkiler... Dolayısıyla, felsefi düzeyde bir karşı oluş yok. Kültürel düzeyde bir karşı oluş yok. Türkiye’deki halk İslam’ının da Amerika ile bir sorunu yok. Türkiye’deki halk İslamı, NATO düzeyinde, komünizme karşı, Amerika ile son derece iyi bir ittifak duygusu oluşturmuştur. Yani halk İslam’ı düzenden yanadır ve anti-Amerikan değil, anti-komünisttir. CÜNDİOĞLU I Toynbee’nin bir yorumu vardır, bilirsiniz, herodyenler ve zelodyenler. Kendisi bu terimler aracılığıyla egemenler ile üzerinde egemenlik kurulmak istenen halk arasında ortaya çıkan iki temel tepki biçimine işaret ediyor. Çünkü insanlar esas itibariyle güce eğilim gösterirler ve güçlüyle çatışmak istemezler. Hele hele bir de iddiaları yoksa. Gerek soft power meselesinde, gerekse Amerikan karşıtlığı meselesinde Amerikalıların şöyle bir sorunu var: Bu egemenliği nasıl sürekli kılabiliriz? ABD bu soruyu, bu sorunu ciddiye almadığı takdirde çok büyük bir hata yapmış olur. Bu sürekliliği sağlayabilmeleri için ürettikleri araçlar, hakikaten sürekliliklerini sağlar mı, sağlamaz mı? Ben bu noktadan hareketle klasik ahlak teorilerine atıf yaparak çözümlememi temellendirmeye çalıştım. Bu sürekliliğin gerçekleşebilmesi için, içini nasıl doldurursanız doldurun, “adalet” kavramına başvurmak zorundasınız. Adil olmadığı sürece hiçbir güç yerküre üzerinde ayakta kalamaz. Bunu bir yasa gibi düşünmelisiniz. Amerikalıların üstesinden gelmek zorunda oldukları temel sorun da bu adaleti nasıl tesis edebilecekleri. Bunun tezahürleri, yani şiddeti örtmeleri, örtmemeleri ise hiç önemli değildir. Adalet dediğiniz şey son tahlilde paylaşımdır. Parsayı tek başına toplamaya çalışan her gücün ayaklarından biri yıkılmış demektir. ABD'yi yönetenlerin ise bu sorunu ne kadar dikkate aldıkları tartışılır. Sahip oldukları gücü sürekli kılmaları gerekir, çünkü zaten hayatın da bütün amacı bu değil midir? İzin verirseniz bir soru yöneltmek istiyorum: ABD'de Afro-Amerikanlarla ilgili bir vurgu artışı görülüyor. Acaba benim gibi siz de Akademi Ödülleri’nde zencilere yönelik özel bir alakanın gösterildiği düşüncesine katılır mısınız? Malum, herhangi bir kriz anında, dış dünyayla fazla yoğunlaştığı için bir ülkenin yöneticilerinin ilk reflekslerinden biri de iç dinamikleri, ülke içi dominantları kontrol altına almaktır. Acaba zencilerle ilgili bu gözle görülür iyileştirici (!) tedbirler, sizce böyle bir refleksten kaynaklanıyor olabilir mi? TEKDAĞ I Bu soru bana bir ilham verdi. Belki o soruya hemen cevap vermeyeceğim ama ilham verdi. Biz bazen büyük güçleri değerlendirirken, büyük güçlerin de belki kendi içlerinde birtakım değer yargıları olduğunu ve o değer yargılarına etik bir hassasiyetle yaklaştığını göz ardı ediyor olabiliriz. Amerika, dışından değil de içinden baktığınız zaman, “Amerikan değerleri” tabir edilen bir olgu var. Amerikan yaşam biçimi, kurucu babalarının görüşleri, bu görüşlerin Amerikan hücrelerine intikal ediş biçimi, “emperyalist Amerika” yaklaşımı ile değerlendirdiğimiz için olsa gerek hep göz ardı ediliyor. Aslında Amerika’nın kurucu değerleri saygın değerler ve Amerika’nın bazı politikalarının bu değerlerle bağlantısı olduğunu da göz önüne almak gerekir. Yani “özgürlük” teması Amerika’nın kurucu değerlerinde çok önemli bir yer tutar. İnsana yapılan vurgu, insanın erdemlerine, kapasitesine, haysiyetine yapılan vurguyu dünyadaki hiçbir ulusun değerlerinde bulamazsınız. Belki dünyaya ilişkin tasavvurlarında bizim göz ardı ettiğimiz noktalar da olabilir. Gene bundan da ilham alarak, Brzezinski’nin bir yazısında söylediği gibi, “acaba Amerikasız bir dünya daha mı iyi olurdu?” Yoksa Amerikasız bir dünya kaotik, anarşik bir dünya mı olurdu? Bugün dünyanın neresine baksanız, bir sorun olduğunda, insanlar Amerika’yı, o konuya ilişkin yaptığı ya da yapmadığı şeylerle yargılıyor ve her halükârda yüzünü Amerika’ya çeviriyor. Yani Amerika müdahale etmediği zaman da suçlu. Diyelim ki Bosna’da, Yugoslavya’da bir sorun olup da müdahalede geciktiği zaman suçlu oluyor. İnsanlar Amerika’nın Bosna’ya müdahale etmesini bir etik görev, ahlaki görev olarak görüyorlar ve bir sorumluluk duygusu olarak bunu Amerika’ya yüklüyorlar. Demek ki, bu belki biraz felsefi bir yaklaşımla güce duyulan ihtiyaç ve adaletin sağlanabilmesi için güçlüye duyulan özlem... Dikkat edilirse Amerika’yı yargıladığımız bütün konular, müdahale gücünden ziyade, adil olup olmadığı noktasında toplanıyor. Birleşmiş Milletler bir çözüm olarak geldi ama işliyor mu, işlemiyor mu? Amerika realitesi karşısında Birleşmiş Milletler ne kadar etkin? Bu adil müdahale gücünü denetlemesi gereken Birleşmiş Milletler ne kadar işe yarıyor? Bir başka soru; dünya için iyi olan Amerika için iyi olamaz mı? Kategorik olarak bunu ret mi edeceğiz? ŞAFAK I Şimdi, Amerikasız dünya iyi mi olurdu, kötü mü olurdu, bir tane somut örneğe dayalı yanıtı var. Roma’nın yıkılmasından sonra Avrupa’nın içine düştüğü kaos ortamı var. KILIÇBAY I Ama o kaos olduğu için Roma yıkıldı. Yani Roma yıkıldığı için kaos olmadı. O kaotik ortamda Roma da gitti. Keza Osmanlı da öyle. Yani yıkıldığı için kaos olmadı, zaten bir kaosun içinde yıkılıyordu. Osmanlı’nın son yıllarını hatırlasanıza. Anadolu’da, Rumeli’de, devamlı isyan. 16. yüzyıldan beri devamlı isyanlar. AKÖZ I Benim yaklaşımım biraz spekülatif tabii. Türkiye’de devletin Fransız, halkın ise Amerikalı olduğunu düşünüyorum. Şu manada: Bir laik devlet var Türkiye’de. Onun politikaları var, hepimiz biliyoruz işte. Ama aşağıda da, hazza ve tüketime aç bir toplum var. Ve bu toplumun içinde Kürt var, Laz var, Alevi var, Sünni var... Böyle tuhaf, karmaşık bir toplumuz. Mozaik de deniyor. Bizim toplumun bu çokluk hali, Amerikan toplumunu da andırıyor. Onlar da dindar. Bu yüzden ben bir benzerlik olduğunu düşünüyorum. Dolayısıyla, Türkiye toplumu Amerikan soft power’ına çok açık bir toplum. Gelelim ulusalcı kadrolara... Bu kadroların canını sıkan önemli bir nokta daha var: Özelleştirmelerle, liberalizmle birlikte statü kaybediyorlar ve bundan çok rahatsızlar. Yani mesele sadece Kuzey Irak’taki Kürt devleti değil. O bugünün, konjonktürün meselesi. Onun ötesinde üstünde durdukları bir zemin var: Mesela kamu iktisadi teşebbüsleri. Mesela tasfiye edilmesi düşünülen kimi devlet birimleri... Doların dalgalı hale gelmesi bile bunların canını sıkıyor. Çünkü o kurumları filan kullanarak toplumu etkiliyorlar. İşte o araçları yitiriyorlar. “Liberalizme karşıyız, kapitalizme karşıyız” türü laflar etmeleri boşuna değil. Halbuki... Sana ne? Sen memursun, sen bürokratsın, sen subaysın... Sana ne liberalizmden? Sen devlet parçasısın, seni ilgilendirmez ki! Liberalizm dediğin şey, öncelikle ekonomiye ve dolayısıyla topluma has bir durumdur. Toplumla ilgili bir meseledir. Ama mekanizme böyle işlemiyor Türkiye’de. Adam piyasalara müdahale ediyor, şirketlere müdahale ediyor, şirket kurtarıyor, şirket batırıyor vs. Ve bu açıdan da ulusalcı kadroların Amerika’nın yeni atılımından rahatsız olduğunu düşünüyorum. Bir nokta daha: Bizim ulusalcılar, demokrat değildir. Demokrasiyi bir oyun olarak oynuyorlar. Diyeceksiniz ki, peki bunca yıldır nasıl oldu? Ee, tabii o zaman Sovyetler Birliği tehdidi vardı, Amerikan yardımları vardı, askerin donuna kadar Amerika veriyordu. O yüzden ittifak yaptılar. Kendilerine de çok yararlı olduğunu gördüler. Ama şimdi, bu yeni dönemde, artık o altlarındaki zeminin kaydığını düşünüyor olsalar gerek. Ankara’ya gidin ve koca koca, hantal, çirkin, beton yığını devlet binalarına bir bakın. İşte oralardan kaynaklanan gücü kaybetmekten korkuyorlar. Bu erozyonun simge adı ABD’dir. ŞAFAK I Şimdi, Amerikan aleyhtarlığı var mı, yok mu, ne kadar var? Sorun, Amerikan aleyhtarlığından çok, bugünkü Amerikan yönetiminin politikalarına yönelik tepkilerin ne ölçüde yaygın olup olmadığı. Bu konuda da Türkiye’den örnek veremeyeceğim ama Bush’un son Avrupa ziyareti öncesi ve sonrası Avrupa ülkelerinde Amerikan aleyhtarlığı üstüne, halkın tepkisini ölçmek için yapılmış kamuoyu araştırmaları var. Ziyaret öncesinde, Almanya’da yüzde 73, Fransa’da yüzde 68, İngiltere gibi Irak’ta aynı cephede savaştıkları bir ülkede yüzde 60’ın üstünde bir aleyhtarlık vardı. Bush gezisinden sonra yapılan anketlerde, bu oranların birçok ülkede yüzde 50 seviyelerine indiğini gördük. Demek ki, Bush’a duyulan ya da Bush’un yönetiminin politikalarına duyulan güvenin aşağıya veya yukarıya gidiş gelişine göre değişen konjonktürel bir tepki bu. Ancak, şimdi, Bush’un ikinci döneminin bir özelliği var. 1930’ların sonundaki Roosevelt ile başlayan, çok uzun soluklu demokrat iktidar döneminin benzerini yaratmak amacıyla, yani Bush kendinden sonra, yeni Bush’ların, yeni cumhuriyetçi Bush’ların iktidarının devamını sağlamak amacıyla çok köklü politikalar geliştiriyor. Bu köklü politikaların Türkiye’ye yansıması ne olacak? Bu köklü politikalar sonucu Türkiye olumlu ya da olumsuz ne değişimlere uğrayacak? Bu Amerikan veyahut da Beyaz Saray aleyhtarlığının konjonktürel olmaktan çıkıp en azından uzunca bir süre kalıcı olmasına sebebiyet verebilecek bir faktördür bence. Bunu görmek gerekir. Bunun işaretlerini, -Kenan Bey’in de belirttiği gibi- Amerikan yönetiminin Türkiye ile ilgili şablon değerlendirmesinde yaptığı değişikliklerin ipuçlarını da görüyoruz. Artık Wolfowitz bile ılımlı İslam’ın isabetli bir tercih olmadığını görmeye başladı. Bundan önceki dönemde sadece Powell’ın seslendirdiği, “Türkiye laik ve demokratik cumhuriyettir” cümlesini, Başkan Bush’un çevresindeki herkes de söylemeye başladı. Bunun bir başka ipucunu, yani sadece Amerika’nın mesajını göndermekle kalmadığını, buradan da algılandığını gösteren bir işaret fişeği, Genelkurmay’ın aylık bilgilendirme toplantılarında satır aralarında, Amerika ile bire bir örtüşen, Irak’tan tutun Atlantik’e, Afganistan’a kadar, -ki Afganistan’da en büyük müttefikiyiz- olumlu mesajlarını da görüyorsunuz. Eğer Türkiye’de nomenklaturada bir numara Silahlı Kuvvetler ise, Silahlı Kuvvetler Amerika ile barışmış durumda. İki numaralı odak ya da kutup Ankara’daki bürokrasi ise, bunların getirdiklerinin üzerindeki bürokrasi, bunlara düşmanlıklarından ötürü Amerika’ya yaklaşıyorlar. Bunu Dışişlerinde görüyorsunuz. Dışişleri bürokrasisinde görüyorsunuz. Bunu Adalet bürokrasisinde görüyorsunuz. İçişleri bürokrasisinde görüyorsunuz. Bu tür tercih değişiklikleri de, kademe kademe... Halk dediğimiz, halk tepkisi dediğimiz olay ne; o tepkiye yönlendiren kurumların, kişilerin etkin güçleri. Eğer o kurumlar, kişiler görüş değişikliğine yönelirse, onun halka, tabana, kamuoyuna yansımaması mümkün de (0) yorum   Dec 08      ABD Başkanlık Seçimleri Ertesinde Zaafiyet Noktalarını Gözden Geçirecektir fan | 08 Aralık 2008 17:23 | 0 fav | etiket: abd başkanlık seçimleri ertesinde zaafiyet noktalarını gözden geçirecektir    ABD, Başkanlık Seçimleri Ertesinde Zaafiyet Noktalarını Gözden Geçirecektir. NÜZHET KANDEMİR, Emekli Büyükelçi. 1989-1998 yılları arasında Türkiye’nin Washington Büyükelçisi olan Nüzhet Kandemir, özellikle Türk-Amerİkan İliŞkileri söz konusu olduğunda NPQ Türkiye’nin vazgeçiİlmez yazarları arasında YERİNİ ALDI. NPQ TÜRKİYE | Orijinal NPQ dergisi “Geride kalanların yükselişi”nden ve “Amerika sonrası bir dünya”dan söz ediyor. Neredeyse bir tektonik tabaka kayışı gibi Doğu’ya doğru bir tarihsel kaymadan söz eden NPQ dergisinde yer alan makalelerden Amerika’nın artık küresel ekonominin lokomotifi olamadığı izlenimini ediniyoruz…   (0) yorum   Dec 08      Çin, Yükselişinin Barışçıl Olduğuna Dünyayı İkna Etmeli LEE KUAN YEW fan | 08 Aralık 2008 17:22 | 0 fav | etiket: yükselişinin barışçıl olduğuna dünyayı ikna etmeli lee kuan yew , çin    Çin, Yükselişinin Barışçıl Olduğuna Dünyayı İkna Etmeli LEE KUAN YEW, Singapur’un kurucu başbakanı ve 84 yaşında, “Asya’nın dev ihtiyarı”; şu anda Singapur’da başkanlık danışmanlığı yapıyor. Kısa süre önce UCLA’da profesör ve fıkra yazarı olan Tom Plate ile Güney Kaliforniya Üniversitesi Annenberg Merkezi’nden Jeffrey Cole’la yaptığı söyleşiyi yayımlıyoruz. NPQ | Birkaç yıl önce, Amerika’nın Çin’le doğru ilişkiler tutturması gerektiğini, böylesinin tüm Asya için hayırlı olacağını söylemiştiniz. Doğru ilişkiler tutturulamazsa, birçok sorunun çıkacağını belirtmiştiniz. ABD ne ölçüde doğru ilişkiler tutturabildi?...   (0) yorum   Dec 08      Amerika Sonrası Dünyayla Yüzleşmek fan | 08 Aralık 2008 17:21 | 0 fav | etiket: amerika sonrası dünyayla yüzleşmek    Amerika Sonrası Dünyayla Yüzleşmek FERİD ZEKERİYA, “The Post-American World/Amerika Sonrası Dünya” kitabının yazarı ve Newsweek International dergisinin baş editörüdür. Haziran ayında NPQ editörü Nathan Gardels’la yaptığı söyleşiyi aktarıyoruz. NPQ | Barack Obama, kitabınız “The Post-American World”ü okuyormuş. Eğer başkan olursa ele almasını en çok istediğiniz mesele ne olurdu?...   (0) yorum « 1 2 3 4 5 » http://rapidshare.com/files/111508198/085-1_May__305_s_ABUZER_KARAKO_.mp3 | 6942 KB 1 mayıs marşını ilk söyleyen halk ozanlarından Abuzer Karakoç'un tınısıyla 1 mayıs Anlamıyorlar biz yoksak gökyüzü çıplak kalır, kentleri susuşlar kanatır, beni gömmeyin, susmaya gömülmeyin, susmak yanılsamadır.. Bir inancın yüceliğinde buldum seni Bir kavganın güzelliğinde sevdim. Bin kez budadılar körpe dallarımızı Bin kez kırdılar. Yine çiçekteyiz işte yine meyvedeyiz Bin kez korkuya boğdular zamanı Bin kez ölümlediler. Yine doğumdayız işte, yine sevinçteyiz. Bitmedi daha sürüyor o kavga ve sürecek Yeryüzü aşkın yüzü oluncaya dek. laleler güller günü 1 mayısbabam'dan hayaller indir Profil fan Son yazılar Amerika ilk siyah başkanını seçecek kadar olgunlaştığında, yeniden karşınıza çıkarsa bu ad şaşırmayın yasemin çongar 05 Ağustos 2004 Perşembe Borsa operasyonunda 150 ünlünün hesabı mercek altında Barack Huseyin Obama ile 20 Soru Yine ilk kez ve sadece Taraf’ta Yıldıray Oğur 08 03 2009 AKP Batı’dan vurulur mu Yıldıray Oğur 05 03 2009 Huseyin Obama ABD İslam'la savaşmadı, asla savaşmayacak Barack Obama'nın TBMM konuşması metni barack huseyin obama'nın TBMM de konuşması tam metin THE WHITE HOUSE Office of the Press Secretary NeoModern Çevrebilim ALAIN TOURAINE, AVRUPA’NIN ÖNDE GELEN SOSYAL KURAMCILARINDANDIR NPQ Türkiye'yi En İyi Anlatan Cümle Yumuşak Güç Gönülsüz Rıza Dünyanın 'Son Kullanma Tarihi' Ne Zaman Arşiv Nisan 2009 Aralık 2008 Kasım 2008 Etiketler abd seçimlerinde rekor katılım seçimlerde tahminen 130 milyon civarında amerikalının oy kullanacağı ifade ediliyor abd’de zihniyet devriminin eski ve yeni çehreleri barack obama’nın amerikan başkanlığına seçilmesi bir zihniyet devrimine karşılık geliyor amerika ilk siyah başkanını seçecek kadar olgunlaştığında amerikanın yumuşak gücüne ne oldu atatürk barack huseyin obama ile 20 soru yine ilk kez ve sadece taraf’ta yıldıray oğur 08 03 2009 biz şu hakikatlerin aşikar olduğunu kabul ediyoruz 1776 borsa operasyonunda 150 ünlünün hesabı mercek altında bütün insanların müsavî yaratılmış olup hâlik tarafından onlara devri kabil olmayan bazı haklar bâhsedilmişdir dünyayı anlayabilmek ve tarihçesini tutmak bencil toplumlarda entellektüellerin rolü ey george walker bush meğer sen nelere kadirmişsin obama's new america the guardian obama’nın amerikan başkanı olacağı bir dünyada büyüyecek olmasına seviniyorum tokugawa shogun'ları tüketici demokrasisine karşı ufaklığın wall street’in bir trilyon dolarlık zararla kapadığı 29 eylül 2008 yeniden karşınıza çıkarsa bu ad şaşırmayın yasemin çongar 05 ağustos 2004 perşembe yumuşak güç ve akp'nin ikilemi fuat keyman koç ünıversıtesı 2005 çin © Audacity of Hope UMUD'UN CÜRETKARLIĞI - Bloggum ile yapıldı - RSS | Yorumlar RSS Tema Romow Internet Advertising and Web Directory. Tasarım AskGraphics